Bi kịch trên núi Võ Đang: vợ chồng Trương Thuý Sơn - Ân Tố Tố tự sát bên nhau

Trương Thuý Sơn tự vẫn ngay tại đại sảnh đường vì cảm thấy bi kịch không có lối thoát (minh hoạ)

Mộc Miên

Sự kiện vợ chồng Trương Thúy Sơn – Ân Tố Tố tự vẫn trong ngày thọ bá tấu của Trương Tam Phong chắc chắn là một trong những phân đoạn bi tráng, thê lương và gây ám ảnh nhất trong toàn bộ tác phẩm Ỷ Thiên Đồ Long Ký và cả thế giới kiếm hiệp Kim Dung. Đây không chỉ là hệ quả của những ân oán giang hồ xoay quanh Đồ Long đao, mà còn là bi kịch đỉnh điểm của sự xung đột giữa tình huynh đệ và nghĩa phu thê, đặt trong bối cảnh áp lực danh dự của "danh môn chính phái".  Việc Trương Thuý Sơn chọn cái chết liệu có phải là lối thoát duy nhất, hay chàng đã quá cứng nhắc?

Hoàn cảnh và tình huống dẫn đến bi kịch

* Sự việc diễn ra trong bối cảnh cực kỳ căng thẳng: 

Nhân dịp thọ thần 100 tuổi của Trương Tam Phong, sáu đại môn phái cùng vô số anh hùng hào kiệt lấy cớ đến chúc thọ nhưng thực chất là để bức bách Trương Thúy Sơn phải giao ra tung tích của Kim Mao Sư Vương Tạ Tốn cùng thanh đao Đồ Long.

Phái Võ Đang quyết định dùng Chân Võ Thất Tiệt Trận để chống lại quần hùng, và Ân Tố Tố được giao thay thế vị trí của Du Đại Nham (người đã bị tàn phế 10 năm trước). Khi cả bọn vào phòng để Du Đại Nham truyền thụ chiêu thức, Ân Tố Tố lên tiếng: "Đa tạ tam ca". Ngay lập tức, bi kịch nổ ra.

* Sự thật tàn nhẫn được phơi bày: 

Nghe thấy bốn chữ đó, Du Đại Nham lập tức nhận ra giọng nói của người con gái đã ám toán mình 10 năm trước trên sông Tiền Đường. Ông gằn giọng nhắc lại nguyên văn bản hợp đồng đẫm máu năm xưa: "Thứ nhất, phải đích thân Đô tổng tiêu đầu áp tống. Thứ hai, từ phủ Lâm An đưa đến phủ Tương Dương, Hồ Bắc, ngày đêm không nghỉ, trong mười ngày phải đến. Thứ ba, nếu có nửa phân sai sót chậm trễ, ha ha, không nói gì tính mệnh Đô tổng tiêu đầu mà thôi, đến toàn thể Long Môn tiêu cục gà chó cũng không còn".

Không thể chối cãi, Ân Tố Tố đành thú nhận chính mình là người dùng Văn Tu Châm bắn lén, và anh ruột nàng là Ân Dã Vương đã dùng Thất Tinh Đinh đả thương ông để cướp đao Đồ Long. Nàng giải thích lý do giấu giếm suốt mười năm: "Tội khôi họa thủ đả thương tam sư ca, chính là vợ chàng đó, làm sao thiếp dám nói cho chàng nghe?".

* Sự gục ngã của Trương Thúy Sơn và cái chết bi tráng: 

Biết được sự thật, Trương Thúy Sơn như bị sét đánh, toàn thân run rẩy, mắt như muốn tóe lửa chỉ vào vợ: "Em em sao lại lừa dối anh đến như thế?". Ân Tố Tố đưa ngược chuôi kiếm cho chồng, khẩn cầu chàng hãy giết mình để vẹn toàn tình nghĩa anh em. Thế nhưng, làm sao chàng có thể ra tay? "Chàng bàng hoàng ngơ ngẩn, đột nhiên rống lên, chạy vọt ra khỏi phòng, chạy ra đại sảnh, quì hướng về Trương Tam Phong".

Sau khi rập đầu lạy ân sư và gửi gắm đứa con trai Vô Kỵ, Trương Thúy Sơn hướng về quần hùng đang vây ép mình, dõng dạc tuyên bố: "Tất cả mọi tội nghiệt đều do Trương Thúy Sơn này làm cả. Đại trượng phu một mình mình làm, một mình mình chịu, hôm nay sẽ để cho các vị được thỏa dạ.". Nói xong, chàng "đưa thanh kiếm lên cổ mình cắt ngang một nhát, máu tươi vọt ra, ngã phịch xuống".

* Sự tuẫn tiết của Ân Tố Tố: 

Thấy chồng chết, Ân Tố Tố vô cùng bình thản. Nàng gọi Vô Kỵ lại, dặn dò con một câu đầy ám ảnh: "Hài nhi, khi con khôn lớn rồi, phải đề phòng đàn bà lừa dối con. Đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi.".

Sau đó, nàng dùng mưu kế cuối cùng, giả vờ gọi Không Văn phương trượng lại gần và thì thầm vào tai ông ta một thông tin vô nghĩa, cốt để toàn thể võ lâm nghi ngờ phái Thiếu Lâm đã biết được tung tích Tạ Tốn. Làm xong việc đó, nàng "mỉm một nụ cười thê lương, đột nhiên hai tay lỏng ra, thân hình từ từ đổ xuống, trên ngực đã cắm một thanh chủy thủ". Nàng đã lén đâm dao vào ngực mình từ trước khi ôm Vô Kỵ, dứt khoát đi theo người chồng yêu dấu.

Đánh giá tâm lý và suy nghĩ của các nhân vật

* Trương Thúy Sơn: 

Nạn nhân của sự hoàn mỹ và bế tắc luân lý Trương Thúy Sơn là hình mẫu của một bậc chính nhân quân tử: trọng tình, trọng nghĩa, tôn sư trọng đạo. Chính sự hoàn hảo về đạo đức này đã dồn chàng vào góc chết.

- Về Nghĩa: Chàng thà chết chứ không tiết lộ tung tích Tạ Tốn, để bảo vệ nghĩa huynh.

- Về Tình huynh đệ: Việc vợ mình là nguyên nhân gián tiếp khiến người anh em vào sinh ra tử (Du Đại Nham) bị tàn phế suốt đời là một đòn đả kích đè nát lương tâm chàng.

- Về Tình phu thê: Đối mặt với kẻ tội đồ là vợ mình, "mười năm vợ chồng, nàng thật ôn nhu, tình ý ngọt ngào đầu gối tay ấp, bao nhiêu nguồn ân bể ái hiện ra trong tim, nhát kiếm đó làm sao có thể phóng ra được?".

Cái chết của Trương Thúy Sơn không phải là sự hèn nhát chạy trốn, mà là cách duy nhất để giải quyết một phương trình không có nghiệm. Bằng mạng sống của mình, chàng vừa trả được món nợ máu cho các môn phái (bảo vệ Tạ Tốn), vừa chuộc lại lỗi lầm thay vợ, vừa giữ gìn thanh danh cho phái Võ Đang.

* Ân Tố Tố: 

Tình yêu cực đoan và bản lĩnh của nữ ma đầu Ân Tố Tố là nhân vật có tâm lý phức tạp nhưng cực kỳ nhất quán. Nàng giấu nhẹm sự thật suốt 10 năm không phải vì sợ hãi, mà vì nàng quá yêu Trương Thúy Sơn, sợ mất đi tình yêu đó. "Việc này tiểu muội vẫn còn dấu Thúy Sơn, vì sợ sợ rằng một khi biết rồi, anh ấy sẽ không còn không còn yêu thương em nữa.". Khi sự thật vỡ lở, nàng sẵn sàng lấy cái chết để đền mạng cho chồng rửa nhục. 

Hành động tự vẫn tuẫn phu của nàng thể hiện tình yêu tuyệt đối: Trương Thúy Sơn chết, nàng cũng không thiết sống. Đặc biệt, ngay trước phút lâm chung, bản chất "yêu nữ tà giáo" thông minh, sắc sảo của nàng lại bùng lên qua việc gài bẫy Không Văn phương trượng. Nàng dùng cái chết của mình để bảo vệ con trai (chuyển hướng sự truy sát của quần hùng sang phái Thiếu Lâm).

* Du Đại Nham: 

Sự cao thượng bị nghiền nát bởi tổn thương Tâm lý của Du Đại Nham vô cùng mâu thuẫn và đớn đau. Thực chất, ông là người cực kỳ trọng tình nghĩa. Khi Ân Tố Tố thú nhận, ông đã cố nén đau thương mà nói: "Đằng nào thì ta cũng đã thành phế nhân, chuyện cũ không cần truy cứu làm chi, việc gì phải làm cho tình nghĩa phu phụ của ngũ đệ thêm rắc rối? Các người đi ra đi.". 

Ông hoàn toàn không muốn vì mình mà gia đình sư đệ tan nát. Tuy nhiên, vết thương thể xác và tinh thần 10 năm quá lớn. Khi Ân Tố Tố thú nhận toàn bộ sự việc, nỗi uất hận dâng trào khiến ông "thét lên một tiếng, thân mình từ giường bắn vọt lên... rồi ngất lịm đi". Sự xuất hiện của ông vô tình trở thành nhát dao chí mạng cắt đứt sợi dây sinh mệnh của Trương Thúy Sơn.

Bình luận và Kết luận

Bi kịch của gia đình Trương Thúy Sơn là một trong những điểm thắt nút vĩ đại nhất của Kim Dung, để lại niềm xót xa tột cùng cho độc giả.

* Về mặt ý nghĩa xã hội: 

Cái chết của hai vợ chồng là bản cáo trạng đanh thép đối với thói đạo đức giả của cái gọi là "danh môn chính phái". Nhân danh chính nghĩa, nhân danh việc truy tìm ác tặc, những kẻ như Không Trí, Tây Hoa Tử, Hà Thái Xung thực chất chỉ vì lòng tham đoạt Đồ Long đao mà bức tử một gia đình lương thiện, ép một đứa trẻ (Trương Vô Kỵ) vào cảnh mồ côi.

* Về mặt cốt truyện: 

Sự kiện này là cú sốc định hình toàn bộ cuộc đời, nhân cách và triết lý sống của Trương Vô Kỵ sau này. Cậu bé chứng kiến cha mẹ chết thảm dưới áp lực của "chính phái", nhận ra sự tàn nhẫn của giang hồ, thấu hiểu lời trăn trối của mẹ về sự lừa lọc. Tuy nhiên, thay vì chọn con đường thù hận cừu sát như Tạ Tốn, Trương Vô Kỵ lớn lên lại chọn sự bao dung, lấy đức báo oán, kiên quyết hóa giải ân oán giữa Minh Giáo và lục đại môn phái.

Kết luận: 

Quang cảnh hoành kiếm tự vẫn của Trương Thúy Sơn và nụ cười thê lương của Ân Tố Tố trước khi gục ngã đã tạc vào lịch sử võ hiệp một thiên tình sử đẫm máu. Họ đại diện cho sự tàn khốc của số phận khi con người bị kẹt giữa ranh giới của Chính - Tà, Tình - Lý. Thế nhưng, trong cái chết bi ai ấy, tình nghĩa phu thê, tình huynh đệ của Võ Đang, và tư cách của một bậc đại trượng phu như Trương Thúy Sơn vẫn tỏa sáng rực rỡ, để lại niềm kính trọng khôn nguôi trong lòng độc giả.

...

Tội nghiệp cậu bé Trương Vô Kỵ, tận mắt chứng kiến hai cái chết đau lòng của cha và mẹ 

liên tiếp nhau trong vòng vài phút (minh hoạ)

Trương Thuý Sơn đã quá cứng nhắc, cố chấp khi chọn cái chết? 

Sự kiện Trương Thúy Sơn tự vẫn ngay trong ngày mừng thọ một trăm tuổi của ân sư Trương Tam Phong là một trong những nút thắt bi thương và oan uổng nhất của Ỷ Thiên Đồ Long Ký. Nó bắt nguồn từ việc Du Đại Nham nhận ra giọng nói của Ân Tố Tố năm xưa, cộng với sức ép cúa các danh môn chính phái đòi giao nộp Tạ Tốn. Quá đau đớn, ân hận vì việc làm của vợ đối với sư huynh, đồng thời muốn bảo vệ nghĩa huynh, Trương Thúy Sơn đã tự đâm cổ tự sát trước quần hùng.

Tuy nhiên, nếu đặt lên bàn cân lý trí và phân tích các nguồn lực mà phái Võ Đang đang có lúc bấy giờ, Trương Thúy Sơn hoàn toàn có những cách giải quyết hợp lý hơn rất nhiều thay vì chọn cái chết.

Các hướng giải quyết hợp lý và khả thi hơn

* Thứ nhất: Dựa vào sự bao dung và bảo bọc tuyệt đối của Trương Tam Phong. 

Trương Thúy Sơn đã đánh giá quá thấp sự thấu tình đạt lý của ân sư. Trương Tam Phong không phải là một kẻ giáo điều. Ngay trước tiệc thọ, khi Thúy Sơn quì gối tạ tội vì lấy con gái của giáo chủ tà giáo, Trương Tam Phong đã cười và dạy một chân lý vĩ đại: "Hai chữ chính tà, thực ra rất khó phân biệt. Đệ tử chính phái mà tâm thuật bất chính, cũng là tà đồ. Người trong tà phái nhưng nhất tâm hướng thiện, cũng là chính nhân quân tử". 

Nếu Trương Thúy Sơn bình tâm, đem toàn bộ sự việc Ân Tố Tố vô tình làm hại Du Đại Nham bẩm báo kín với sư phụ, Trương Tam Phong chắc chắn sẽ tìm cách hóa giải. Với tư cách là Thái Sơn Bắc Đẩu uy chấn thiên hạ, chỉ cần Trương Tam Phong đứng ra bảo lãnh và yêu cầu các phái cho thời gian điều tra chân tướng, không một môn phái nào (kể cả Thiếu Lâm) dám động thủ.

* Thứ hai: Dùng lý lẽ đối chất và kế hoãn binh của Võ Đang thất hiệp. 

Võ Đang thất hiệp tình như ruột thịt, sẵn sàng sống chết bảo vệ nhau. Trương Tùng Khê là người cực kỳ túc trí đa mưu, đã từng vạch sẵn kế hoạch: Lục hiệp Võ Đang sẽ đấu 6 trận phân thắng bại với mười hai cao tăng Thiếu Lâm để bảo vệ bí mật về Tạ Tốn. Về án mạng tại Long Môn tiêu cục và sự tàn phế của Du Đại Nham, Trương Thúy Sơn hoàn toàn có thể yêu cầu đối chất công khai. 

Sự thực là Ân Tố Tố chỉ bắn kim độc và thuê tiêu cục, còn người bẻ gãy chân tay Du Đại Nham bằng Đại Lực Kim Cương Chỉ là một kẻ khác (sau này mới biết là "A Tam" của phái Thiếu Lâm Tây Vực). Nếu họ bình tĩnh truy vấn chi tiết này, mũi dùi nghi ngờ sẽ hướng sang kẻ đã sử dụng chỉ pháp của Thiếu Lâm, giúp Võ Đang và Ân Tố Tố thoát khỏi tội tàn hại Du Đại Nham.

* Thứ ba: Nhận lỗi nội bộ và bồi thường nhân mạng. 

Ân Tố Tố đã hối cải và là người vợ chung tình. Thay vì đưa cho chồng thanh kiếm đòi tự sát để vẹn toàn tình nghĩa Võ Đang, nàng có thể chặt một cánh tay hoặc chịu phế võ công trước mặt Du Đại Nham để tạ tội. Du Đại Nham vốn là người hào sảng, trọng tình nghĩa, lại thấy tình cảnh cháu trai Vô Kỵ còn nhỏ, sư đệ đau khổ, ắt hẳn ông sẽ nén nỗi hận riêng mà tha thứ. 

Đại sư ca Tống Viễn Kiều cũng từng đưa ra giải pháp rất nhân văn: để chuộc tội cho 70 mạng người Long Môn tiêu cục, bảy anh em Võ Đang sẽ dành 3 năm đi làm việc thiện, cứu vớt hàng trăm mạng người khác để bù đắp.

Tại sao Trương Thúy Sơn vẫn chọn cái chết?

Dù có nhiều lối thoát hợp lý, nhưng đặt vào hệ qui chiếu tâm lý của Trương Thúy Sơn, cái chết là sự lựa chọn mang tính tất yếu của bi kịch tính cách:

* Sự cứng nhắc của một "Chính nhân quân tử": 

Trương Thúy Sơn là người quá hoàn mỹ, được giáo dục trong môi trường chính phái nghiêm ngặt. Khi phát hiện ra vợ mình – người đầu ấp tay gối suốt 10 năm – lại chính là tội khôi họa thủ làm hại tam sư ca, thế giới quan của chàng sụp đổ. Chàng cầm kiếm định giết vợ, nhưng mười năm ân ái mặn nồng khiến chàng không thể ra tay. Không thể giết vợ, cũng không còn mặt mũi nào nhìn sư huynh, chàng bị kẹt trong ngõ cụt của sự dằn vặt.

* Trách nhiệm bảo vệ anh em kết nghĩa: 

Chàng thà chết chứ không chịu tiết lộ nơi ở của Tạ Tốn. Trương Thúy Sơn từng dõng dạc tuyên bố: "Trương Thúy Sơn đầu có thể đứt, máu có thể rơi, nhưng nơi ở của nghĩa huynh, vãn bối quyết không thể thổ lộ". Chàng dùng cái chết của mình để cắt đứt vĩnh viễn sự truy ép của lục đại môn phái, tự ôm mọi tội nghiệt vào mình để bảo vệ vợ con và anh em. Sau này, chính Trương Vô Kỵ đã thấu hiểu tâm sự của cha mình: sai lầm to lớn không cứu vãn được đối với sư huynh, ngoài việc lấy cái chết để tạ tội ra, thật chẳng còn cách nào khác.

Bình luận và đánh giá

Cái chết của Trương Thúy Sơn để lại sự tiếc nuối tột cùng, nhưng lại là một nhát dao nghệ thuật cực kỳ sắc bén của Kim Dung nhằm phê phán ranh giới Chính - Tà giáo điều và sĩ diện giang hồ.

* Đánh giá về Trương Thúy Sơn: 

Chàng là một người tốt, một hiệp khách đúng nghĩa, nhưng lại thiếu sự linh hoạt và bản lĩnh chịu đựng sự đàm tiếu. Chàng quá sợ làm liên lụy đến "thanh danh phái Võ Đang", sợ sự phán xét của thiên hạ. Cái chết của chàng mang hơi hướng của sự trốn tránh trách nhiệm giải quyết vấn đề, để lại nỗi đau vô tận cho ân sư trăm tuổi và khiến đứa con trai Vô Kỵ rơi vào cảnh mồ côi, chịu muôn vàn cay đắng.

* Sự tương phản với Trương Vô Kỵ: 

Kim Dung dường như dùng cái chết của người cha để tạo ra một thế hệ mới ưu việt hơn. Nếu Trương Thúy Sơn cứng nhắc và bế tắc đến mức phải tự sát, thì Trương Vô Kỵ sau này lại là hiện thân của sự bao dung, linh hoạt. Vô Kỵ sẵn sàng gánh chịu hàm oan, thấu hiểu rằng oán thù nên cởi chứ không nên buộc, và không bao giờ bị trói buộc bởi hư danh "chính phái". Khi bị hiểu lầm giết Mạc Thanh Cốc, Vô Kỵ cũng định tự sát tạ tội, nhưng Triệu Mẫn đã thức tỉnh chàng: "Đại trượng phu phải biết gắng chịu oan khuất nhất thời. Chàng phải làm sao kiếm cho ra chân hung thủ... báo thù cho ông ta". Đây chính là câu trả lời mỉa mai nhất cho quyết định tự sát năm xưa của Trương Thúy Sơn.

Kết luận: 

Nếu Trương Thúy Sơn đủ bản lĩnh để "mặt dày" đối diện với sóng gió, đủ tin tưởng vào sự bao dung của sư phụ và tình huynh đệ của Võ Đang thất hiệp, gia đình chàng hoàn toàn có thể được bảo toàn. Cái chết của vợ chồng Thúy Sơn trên núi Võ Đang là một sự hi sinh nghĩa liệt, nhưng xét về lý trí, đó là một bi kịch không đáng có, xuất phát từ sự bảo thủ của những con người bị kẹt trong cái khung đạo đức hẹp hòi của chốn võ lâm.

......

Bài liên quan:

• Trương Thuý Sơn
• Ân Tố Tố
• Ân Tố Tố: hành trình đoạt đao và bản hợp đồng đẫm máu
• Thú vị Ân Tố Tố "thả thính" chinh phục Trương Thuý Sơn