"Đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi" - ám ảnh lời Ân Tố Tố dặn con lúc quyên sinh

Gia đình bé nhỏ của Ân Tố Tố (Trương Thuý Sơn & Trương Vộ Kỵ), ngày hạnh phúc chẳng tày gang (minh hoạ)

Mộc Miên

Trong tác phẩm Ỷ thiên đồ long ký củs Kim Dung, trong lúc đại sảnh núi Võ Đang đang chìm trong sự hỗn loạn và bi phẫn sau cái chết tự vẫn của Trương Thúy Sơn, Ân Tố Tố đã chọn cách tự kết liễu đời mình để giữ vẹn đạo phu thê và tạ tội với sư môn của chồng. Một tình tiết vô cùng đặc biệt, là ngay trước giây phút trút hơi thở cuối cùng, nàng đã để lại cho đứa con trai mười tuổi Trương Vô Kỵ một lời di huấn đầy ám ảnh, cũng chính là sự đúc kết toàn bộ bi kịch cuộc đời mình.

"Đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi"

Sau khi dùng mưu lừa phương trượng Không Văn của phái Thiếu Lâm (bằng cách giả bộ nhép miệng nói nơi ở của Tạ Tốn), Ân Tố Tố ôm Vô Kỵ vào lòng và hạ giọng dặn dò: "- Hài nhi, khi con khôn lớn rồi, phải đề phòng đàn bà lừa dối con. Đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi."

Ngay sau đó, để chứng minh cho lời mình vừa nói, nàng ghé sát miệng vào tai con, nói thật nhỏ: "- Mẹ không nói cho lão hòa thượng đó biết đâu, mẹ lừa ông ta đó con xem mẹ đó mẹ lừa người ta giỏi lắm."

Nói xong, nàng nở "một nụ cười thê lương, đột nhiên hai tay lỏng ra, thân hình từ từ đổ xuống, trên ngực đã cắm một thanh chủy thủ".

Nỗi niềm và thông điệp của Ân Tố Tố

* Sự tự trào và nỗi ân hận tột cùng tạc vào máu cốt: 

Lời dặn "Đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi" trước hết là một bản án tự buộc tội đầy đau đớn của Ân Tố Tố. Nàng ý thức cực kỳ rõ nhan sắc kiều diễm và sự túc trí đa mưu của mình chính là nguyên nhân sâu xa dẫn đến bi kịch hôm nay. Nàng đã lừa gạt Du Đại Nham, lừa gạt quần hùng, và đau đớn nhất là che giấu (một hình thức lừa dối) người chồng mà nàng yêu thương nhất suốt 10 năm. Nàng nhận ra sự hoàn hảo của một nhan sắc tuyệt trần đi kèm với tâm cơ khó lường chính là một lưỡi dao hai lưỡi. Lời dặn này là sự tự nhận thức thê thảm: Nàng đang lấy chính sinh mạng và sự đổ vỡ của gia đình mình làm "giáo cụ trực quan" để dạy con.

* Bản năng bảo vệ con (Tình mẫu tử thực dụng và tàn khốc): 

Khác với những bà mẹ bình thường sẽ dặn con lớn lên phải sống hiền lành, nhân nghĩa, Ân Tố Tố xuất thân từ tà giáo, am hiểu tận cùng sự dối trá của nhân tâm. Nàng biết Trương Vô Kỵ mang bản tính quá đôn hậu, thật thà giống hệt Trương Thúy Sơn. Nàng kinh sợ viễn cảnh đứa con trai duy nhất của mình lớn lên sẽ lại rơi vào lưới tình của một "yêu nữ" nào đó, bị nhan sắc thao túng và bị đẩy vào chỗ chết như cha nó. Thông điệp "đề phòng đàn bà lừa dối" là tấm khiên phòng vệ tâm lý sắc bén nhất mà một người mẹ có thể đúc kết bằng máu để mặc vào cho con trai trước khi nhắm mắt.

* Đỉnh cao của tâm trạng: 

Sự thanh thản đan xen thê lương Tâm trạng của Ân Tố Tố lúc này vô cùng phức tạp, thể hiện qua "nụ cười thê lương". Nàng cười vì đã hoàn thành tâm nguyện cuối cùng: lừa được phương trượng Không Văn. Đây là đòn thù chót nàng giáng vào phái Thiếu Lâm (kẻ khơi mào ép chết chồng nàng), đồng thời là một diệu kế chuyển hướng sự truy sát của võ lâm quần hùng khỏi Trương Vô Kỵ sang Thiếu Lâm. Lời thì thầm "con xem mẹ đó mẹ lừa người ta giỏi lắm" mang một sự chua chát khôn cùng: Nàng tự hào vì mưu trí của mình bảo vệ được con, nhưng lại đau đớn khôn tả vì ngay trong khoảnh khắc lìa đời, hình ảnh nàng để lại trong mắt con lại là một kẻ lừa gạt chuyên nghiệp.

Giải thoát & trói buộc 

* Một lời trăng trối mang tính tiên tri và định mệnh: 

Kim Dung đã tạo ra một nghịch lý thật kỳ lạ, ám ảnh. Ân Tố Tố dùng cái chết để giải thoát cho chồng và tạ tội, nhưng lại dùng lời nói để trói buộc cuộc đời con trai. Thông điệp của nàng đã vận vào cuộc đời Trương Vô Kỵ như một lời nguyền. Xuyên suốt tác phẩm, Vô Kỵ luôn bị vây quanh bởi những mỹ nhân sắc nước hương trời và cũng cực kỳ xảo quyệt: Chu Chỉ Nhược giả vờ nhu mì nhưng đoạt đao kiếm và sát hại Ân Ly, Triệu Mẫn gian xảo túc trí đa mưu ép chàng đủ đường, Tiểu Siêu che giấu thân phận và trộm võ công, Ân Ly mang đầy tà khí. Rất nhiều lần khi bị lừa gạt đến bờ vực thẳm, văng vẳng trong đầu Trương Vô Kỵ lại hiện lên lời dặn đầy huyết lệ của mẹ.

* Sự tương phản nghệ thuật đặc sắc: 

Phân đoạn này lột tả chân dung một Ân Tố Tố độc nhất vô nhị. Đứng giữa danh môn chính phái rập khuôn đạo đức, hành động tự sát đền mạng của nàng cực kỳ liệt oanh, còn di ngôn của nàng lại cực kỳ thực dụng, phá vỡ mọi lề thói sáo rỗng. Nàng không dạy con cách "trả thù", nàng chỉ dạy con cách "sinh tồn" trước cạm bẫy của nhân tình thế thái.
...

Lời dặn dò cuối cùng của Ân Tố Tố với đứa con trai bé bỏng không chỉ là một cái kết bi tráng khép lại đoạn tình duyên oan trái giữa Võ Đang và Thiên Ưng giáo, mà còn là một kiệt tác miêu tả tâm lý nhân vật của Kim Dung. Bằng vài câu nói ngắn gọn, Ân Tố Tố đã gửi gắm toàn bộ trí tuệ, tình thương con vô bờ bến, và sự tự trừng phạt muộn màng của mình. Thông điệp "Đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi" đã trở thành một trong những câu thoại kinh điển nhất của nền văn học võ hiệp, báo hiệu và định hình cho toàn bộ đường đời giông bão ngập tràn ái ân và sự lừa lọc mà Trương Vô Kỵ sẽ phải bước qua.

....

Triệu Mẫn nhiều lần lừa Trương Vô Kỵ nhưng cũng yêu chàng tha thiết (minh hoạ)

Trương Vô Kỵ và lời ám ảnh "Đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi" 

Lời trăn trối của Ân Tố Tố trước khi tự vẫn: "Hài nhi, khi con khôn lớn rồi, phải đề phòng đàn bà lừa dối con. Đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi" là một trong những câu nói mang tính dự báo và ám ảnh nhất trong cuộc đời Trương Vô Kỵ. Để chứng minh cho con thấy, chính Ân Tố Tố đã giả vờ nói thầm vào tai Không Văn đại sư, gieo mầm nghi ngờ cho võ lâm rồi mỉm cười tự tận. Lời dặn này đã trở thành một "lời nguyền" bám theo Trương Vô Kỵ, bởi những bóng hồng bước qua đời chàng đều sở hữu nhan sắc tuyệt trần và tài năng lừa dối siêu việt.

Cùng điểm lại những tình huống chàng phải đối mặt với lời dặn này và bản chất tâm lý của Trương Vô Kỵ.

Chu Cửu Chân: Bài học tàn khốc đầu đời về "Hồng nhan họa thủy"

Mối tình đầu của Trương Vô Kỵ là Chu Cửu Chân, một tiểu thư có dung mạo kiều mị, da dẻ trắng trẻo mịn màng khiến chàng vừa gặp đã thần hồn điên đảo, sẵn sàng nhảy vào hầm lửa vì nàng. Thế nhưng, đằng sau vẻ đẹp như tiên giáng trần ấy là một tâm địa rắn rết. Nàng hùa theo cha lập ra một âm mưu khổ nhục kế tinh vi, đốt cả gia trang để lừa chàng tiết lộ tung tích Tạ Tốn. Khi nấp trong bụi cỏ và nghe được chân tướng, Trương Vô Kỵ đau đớn tột cùng và nhớ lại di ngôn của mẹ: "Mẹ ta khi sắp chết đã dặn dò ta những gì? Sao ta lại không coi những lời đó vào đâu?... Đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi". Đây là cú sốc đánh sập niềm tin ngây thơ của chàng, chứng minh sự thật phũ phàng từ lời mẹ dặn.

Triệu Mẫn: Sự lừa dối công khai và nghịch lý của trái tim

Triệu Mẫn là minh chứng sống động nhất cho vế "càng đẹp lừa càng giỏi". Nàng là quận chúa Mông Cổ xinh đẹp rực rỡ, nhưng ngụy kế đa đoan, thao túng cả võ lâm. Nàng lừa chàng rơi xuống hầm tối ở Lục Liễu Trang, dùng nhan sắc và sự khéo léo để lừa chàng uống chung chén rượu, thậm chí bôi thuốc loét da giấu trong mùi son môi thơm ngát để chàng không bao giờ quên mình. Trương Vô Kỵ từng phải thốt lên: "Cô mà chân yếu tay mềm ư? Cô ngụy kế đa đoan, còn ghê gớm gấp mười người đàn ông". Thế nhưng, nghịch lý thay, chính sự giảo hoạt và thông minh của con "yêu nữ" này lại khiến Trương Vô Kỵ yêu thương đến mức ghi xương tạc dạ, không thể dứt bỏ.

Chu Chỉ Nhược: Sự lừa dối thâm độc dưới lớp vỏ "Bạch liên hoa"

Nếu Triệu Mẫn lừa dối một cách công khai, thì Chu Chỉ Nhược lại lừa dối bằng vẻ ngoài đoan trang, hiền thục. Nàng đã lợi dụng sự tin tưởng tuyệt đối của Vô Kỵ để đánh cắp Đồ Long đao, Ỷ Thiên kiếm, rạch mặt Ân Ly và đổ tội cho Triệu Mẫn trên hoang đảo. Sự lừa dối này tàn nhẫn đến mức khi chân tướng lộ ra, Trương Vô Kỵ sững sờ nhận thấy người vợ chưa cưới hiền lành lại mang tâm cơ đáng sợ. Việc Chu Chỉ Nhược lừa dối xuất phát từ lời thề độc với Diệt Tuyệt sư thái, nhưng nó một lần nữa khẳng định lời Ân Tố Tố: vẻ ngoài xinh đẹp, thanh thuần nhất lại có thể che giấu những mưu đồ tàn bạo nhất.

Tiểu Siêu: Lớp vỏ bọc xấu xí che giấu tuyệt sắc và tâm cơ

Tiểu Siêu cũng lừa Trương Vô Kỵ một thời gian dài. Nàng cố tình làm méo mồm, giả què, giả gù lưng để che giấu nhan sắc mang nét lai Ba Tư tuyệt đẹp nhằm thâm nhập Minh Giáo. Nàng theo Trương Vô Kỵ vào mật đạo không chỉ để hầu hạ mà còn có ý đồ ghi nhớ tâm pháp Càn Khôn Đại Na Di. Khi biết sự thật, Trương Vô Kỵ đã thầm tự trách: "Trương Vô Kỵ ơi là Trương Vô Kỵ, ngươi vốn cả tin người, đâu đâu cũng bị người ta lừa dối, đến ngay một con tiểu a đầu cũng đem ngươi ra đùa trên tay được".

Ân Ly: Một ngoại lệ đặc biệt

Ân Ly là cô gái duy nhất Trương Vô Kỵ cảm thấy an toàn khi ở bên, một phần vì dung mạo nàng bị nọc độc nhện hoa làm cho sưng vù, xấu xí. Chàng từng nghĩ thầm khi ở bên nàng: "Mẹ chàng khi lâm chung có nói: 'Phải đề phòng đàn bà lừa dối, đàn bà càng đẹp, lừa người càng giỏi'. Châu Nhi tướng mạo tuy không đẹp nhưng đối với ta tốt biết bao". Tuy nhiên, bản thân Ân Ly trước khi luyện độc công cũng là một tuyệt sắc mỹ nhân.

Trương Vô Kỵ thiếu sự quyết đoán, dễ mềm lòng trước phái nữ 

Dù thuộc nằm lòng lời mẹ dặn và liên tục bị lừa dối, Trương Vô Kỵ chưa bao giờ thực sự rút ra bài học phòng bị. Nguyên nhân nằm ở bản tính của chàng:

* Bản tính nhu nhược và quá đỗi nhân hậu: 

Trương Vô Kỵ thiếu sự quyết đoán, dễ mềm lòng trước phái nữ và có tính thương người bẩm sinh. Chàng từng tự thừa nhận: "Một đời anh bị biết bao nhiêu người lừa dối, khi còn nhỏ thật là dễ tin cho nên chịu đau khổ chẳng kể sao cho xiết".

* Sự thấu cảm và bao dung: 

Chàng luôn tìm ra lý do để tha thứ cho những người phụ nữ đã lừa mình. Chàng tha thứ cho Chu Cửu Chân vì hiểu nàng ta chỉ đang sợ mất tình lang Vệ Bích; tha thứ cho Tiểu Siêu vì biết nàng bị ép buộc bởi nghĩa vụ với mẹ; tha thứ cho Chu Chỉ Nhược vì hiểu nàng bị trói buộc bởi di mệnh của sư phụ; và hoàn toàn tha thứ cho Triệu Mẫn vì biết mọi mưu kế của nàng đều xuất phát từ tình yêu mãnh liệt dành cho mình.

Câu nói "Đàn bà càng đẹp lừa càng giỏi" của Ân Tố Tố không chỉ là một đúc kết tâm lý sắc sảo mà còn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt đường tình duyên của Trương Vô Kỵ. Kim Dung đã dùng câu nói này để tạo ra một chuỗi nghịch lý tuyệt đẹp: Vô Kỵ biết mỹ nhân hay lừa dối, nhưng chàng vẫn tự nguyện bước vào những cạm bẫy đó. 

Tính cách đại hiệp của Trương Vô Kỵ không nằm ở chỗ chàng học được cách không bị lừa, mà nằm ở chỗ chàng chọn cách thấu hiểu và tha thứ cho những sự lừa dối ấy, bởi chàng nhận ra đằng sau những mưu mô giảo hoạt của phụ nữ thường ẩn chứa những nỗi khổ tâm, áp lực số phận hoặc những tình yêu nồng nhiệt đến đáng thương.

....

Bài liên quan:

• Ân Tố Tố
• Trương Vô Kỵ
• Triệu Mẫn và Chu Chỉ Nhược ai độc ác hơn?
• Triệu Mẫn và Chu Chỉ Nhược ai xứng đáng hơn?