Khổ nhục kế và Mỹ nhân kế trong Ỷ Thiên Đồ Long ký

Triệu Mẫn cũng dùng mỹ nhân kế với Trương Vô Kỵ (minh hoạ)

Hoa Văn

Trong bức tranh võ hiệp đẫm máu và nước mắt của Ỷ Thiên Đồ Long Ký, Kim Dung không chỉ phác họa những ân oán giang hồ mà còn lồng ghép sâu sắc tinh thần dân tộc, khát vọng đánh đuổi ngoại xâm Mông Cổ. Để đạt được mục đích cứu nước, cứu phái, nhiều nhân vật đã phải trả những cái giá cực đắt, thậm chí tự hủy hoại bản thân cả về thể xác lẫn tâm hồn. Điển hình nhất cho sự hy sinh tàn khốc này chính là "Khổ nhục kế" của Quang Minh hữu sứ Phạm Dao và "Mỹ nhân kế" bẻ cong nhân cách của Chu Chỉ Nhược.

NHỮNG SỰ HY SINH TÀN KHỐC VÌ ĐẠI NGHĨA 

1. Khổ đầu đà Phạm Dao: Đỉnh cao của "Khổ nhục kế" vì sự tồn vong của dân tộc và Minh Giáo

* Hoàn cảnh và hành động hiến thân: 

Minh Giáo dưới ngòi bút của Kim Dung không phải là một tà giáo đơn thuần, mà là lực lượng nòng cốt ngày đêm tổ chức nghĩa quân chống lại ách đô hộ của nhà Nguyên. Khi Minh Giáo rơi vào cảnh rắn mất đầu, chia năm xẻ bảy, ngoại địch là triều đình Mông Cổ (đứng đầu là Nhữ Dương Vương và tay sai Thành Côn) đã vạch ra âm mưu thâm độc hòng tiêu diệt toàn bộ lực lượng kháng Nguyên này.

Đứng trước họa diệt vong, Quang Minh hữu sứ Phạm Dao – người vốn dĩ mang dung mạo khôi ngô tuấn tú, được giang hồ xưng tụng là một trong "Tiêu Dao nhị tiên" – đã quyết định thi hành một "Khổ nhục kế" kinh thiên động địa. Nhằm qua mặt sự tinh ranh của Thành Côn và trà trộn vào vương phủ, ông đã tự tay rạch nát khuôn mặt đẹp đẽ của mình, dùng thuốc nhuộm tóc, giả làm một gã đầu đà câm điếc xấu xí. Ông phải lặn lội sang tận nước Hoa Thích Tử Mô (Tây Vực) để từ đó được tiến cống vào phủ Nhữ Dương Vương làm võ sĩ dưới trướng Triệu Mẫn.

Thảm khốc hơn, để lấy được lòng tin tuyệt đối của kẻ thù, Phạm Dao đã nhẫn tâm tự tay đánh chết ba tên hương chủ của chính Minh Giáo ngay giữa phố chợ Đại Đô. Khi gặp lại Tân giáo chủ Trương Vô Kỵ, dù được tha thứ, Phạm Dao vẫn tự chặt đứt hai ngón tay phải để tạ tội với các anh em vô tội đã bị mình sát hại.

* Đánh giá và Bình luận: 

Hành động của Phạm Dao vượt xa giới hạn của sự hy sinh thông thường. Việc hủy hoại dung nhan đối với một người nổi tiếng đẹp trai, kiêu ngạo là nỗi đau đớn tột cùng về thể xác và tự tôn. Nhưng việc phải ngậm đắng nuốt cay, giả câm suốt mười mấy năm, thậm chí giết chính đồng đội của mình để bảo toàn lớp vỏ bọc, lại là sự đày đọa khủng khiếp về mặt tâm hồn. 

Phạm Dao chấp nhận mang tiếng ác, chấp nhận làm ưng khuyển cho giặc, dọn đường cho công cuộc giải cứu lục đại môn phái tại tháp Vạn An sau này. Tinh thần yêu nước và lòng trung thành với đạo nghĩa kháng Nguyên của Phạm Dao mang màu sắc gai góc, thực dụng nhưng vĩ đại, minh chứng cho triết lý: Vì đại cục, người anh hùng sẵn sàng tự biến mình thành ác quỷ.

2. Chu Chỉ Nhược và "Mỹ nhân kế": Bi kịch của sự ép buộc vì lý tưởng phục quốc

Lưu Canh trong vai Chu Chỉ Nhược

* Hoàn cảnh và nhiệm vụ bạo tàn: 

Nếu Phạm Dao tự nguyện dùng "Khổ nhục kế", thì Chu Chỉ Nhược lại bị đẩy vào con đường "Mỹ nhân kế" bởi di mệnh tàn khốc của sư phụ Diệt Tuyệt sư thái.

Diệt Tuyệt sư thái là người có tinh thần dân tộc cực đoan. Tại tháp Vạn An, trước khi viên tịch, bà tiết lộ cho Chu Chỉ Nhược bí mật động trời: Bên trong Đao Đồ Long và Kiếm Ỷ Thiên có cất giấu binh pháp (Vũ Mục Di Thư) và võ công (Cửu Âm Chân Kinh) do Quách Tĩnh - Hoàng Dung để lại, với mục đích truyền cho hậu thế đánh đuổi quân Thát tử, khôi phục giang sơn. Để hoàn thành tâm nguyện cứu nước này, Diệt Tuyệt sư thái bắt Chu Chỉ Nhược thề độc không được có tình cảm thật với Trương Vô Kỵ.

* Đồng thời, bà vạch ra một "Mỹ nhân kế": 

Yêu cầu Chu Chỉ Nhược dùng nhan sắc và tình cảm của Trương Vô Kỵ để tiếp cận, giả vờ khứng chịu, từ đó tìm cơ hội đoạt lấy cả bảo đao (từ tay Tạ Tốn) và bảo kiếm (từ tay Triệu Mẫn). Diệt Tuyệt sư thái khẳng định hành động này "quả không phải là đường lối của người hiệp nghĩa. Thế nhưng để thành được đại sự không thể nề tiểu tiết".

* Diễn biến và hậu quả: 

Bị trói buộc bởi chữ "Hiếu" với sư phụ và chữ "Trung" với quốc gia/môn phái, Chu Chỉ Nhược đã từ một cô gái thiện lương trở thành kẻ thủ ác. Trên hoang đảo, nàng đã hạ độc Thập Hương Nhuyễn Cân Tán, rạch mặt Ân Ly, vu oan cho Triệu Mẫn, trộm đao kiếm và lấy được bí kíp. Nàng đã sử dụng chính sự tin tưởng và tình yêu mà Trương Vô Kỵ dành cho mình để hoàn thành nhiệm vụ.

* Đánh giá và Bình luận: 

So với "Khổ nhục kế" của Phạm Dao, "Mỹ nhân kế" của Chu Chỉ Nhược là một tấn bi kịch mang tính hủy diệt nhân tính. Lòng yêu nước của phái Nga Mi (thông qua Diệt Tuyệt sư thái) quá cố chấp và cực đoan. Việc ép một thiếu nữ trong sáng phải dùng thân xác, tình cảm để lừa gạt người mình yêu thương nhất đã đẩy Chu Chỉ Nhược vào vực thẳm của sự giả dối và tội ác. Nàng có được bí kíp, có được võ công, nhưng đánh mất đi bản ngã, tình yêu và sự thanh thản trong tâm hồn.

Kết luận

Qua câu chuyện của Phạm Dao và Chu Chỉ Nhược, Kim Dung đã khắc họa một cách chân thực và khốc liệt cái giá của lòng yêu nước trong thời kỳ loạn lạc.

Phạm Dao đại diện cho sự chủ động hy sinh. "Khổ nhục kế" của ông dẫu có máu và nước mắt, dẫu có phần tàn độc, nhưng xuất phát từ sự tự nguyện dấn thân vì nghiệp lớn cứu dân độ thế. Ông tàn nhẫn với chính mình và người phe mình, nhưng giữ được sự thanh thản của kẻ tận trung vì nghĩa lớn.

Chu Chỉ Nhược đại diện cho sự thụ động bị xô đẩy. "Mỹ nhân kế" mà nàng thi hành là một gánh nặng quá sức, biến tình yêu thành công cụ phục vụ cho mưu đồ chính trị và môn phái. Nàng là nạn nhân của một lý tưởng yêu nước bị bóp méo bởi thù hận tôn giáo.

Cả hai thủ đoạn này đều chứng minh rằng: Đứng trước ngọn cờ dân tộc và họa mất nước, những lằn ranh đạo đức giang hồ thông thường (không lừa gạt, không tàn sát đồng môn, không phản bội tình yêu) đều có thể bị phá vỡ. Ỷ Thiên Đồ Long Ký do đó không chỉ ngợi ca chủ nghĩa anh hùng quang minh chính đại, mà còn để lại niềm xót xa sâu sắc cho những con người phải bước đi trong bóng tối, tự hủy hoại bản thân để thắp lên ngọn lửa kháng Nguyên cứu nước.
......

Bài liên quan:

• Chu Chỉ Nhược
• Tóm tắt Ỷ thiên đồ long ký