Kim Dung và "Thiên ngoại hữu thiên"

 

Vũ trụ kiếm hiệp của Kim Dung thật sự vĩ đại (minh hoạ)

Bạch Y Ngũ Bút 

"Thiên ngoại hữu thiên" có ý nghĩa là: ngoài bầu trời này có bầu trời khác. Đây là cách nói thể hiện vũ trụ quan (cách nhìn) của mỗi người về thế giới này. Vậy nhà văn Kim Dung, qua các tác phẩm kiếm hiệp lừng danh của mình, đã xây dựng và có cách nhìn như thế nào về thế giới? Hay nói khác dì, "Thiên ngoại hữu thiên" của ổng như thế nào?

Thế giới võ hiệp mà Kim Dung kiến tạo quả thực là một "vũ trụ song song" với hiện thực. Ở đó, vương pháp triều đình lùi về phía sau, nhường chỗ cho luật lệ của giang hồ, nơi con người định đoạt ân oán, lẽ phải bằng lưỡi đao, mũi kiếm và đường quyền ngọn cước. 

Điều làm nên sự vĩ đại của Kim Dung là ông đã lấy những chất liệu hoàn toàn có thật trong lịch sử Trung Hoa (tôn giáo, triết học, bang hội, môn phái) để dệt nên một bức tranh hư cấu tuyệt mỹ. Người đọc thoạt tiên cứ ngỡ đó là sự thật lịch sử, nhưng khi đào sâu, mới nhận ra đó là đỉnh cao của nghệ thuật hư cấu và trí tưởng tượng siêu phàm.

Cùng thử luận bàn, phân tích và đánh giá về cách Kim Dung xây dựng "bầu trời giang hồ" độc đáo này.

Nền Tảng Hiện Thực: Tôn Giáo, Môn Phái và Lịch Sử

Kim Dung không xây dựng thế giới của mình trên mây, mà cắm rễ nó vào hiện thực lịch sử và văn hóa phương Đông.

* Tôn giáo và Môn phái: 

Ông sử dụng các môn phái có thật để làm trụ cột cho võ lâm. Thiếu Lâm đại diện cho Phật giáo với tôn chỉ từ bi độ lượng, nơi võ công (sát sinh) phải được hóa giải bằng Phật pháp (cứu nhân độ thế). Võ Đang đại diện cho Đạo giáo với nhân vật lịch sử Trương Tam Phong, lấy triết lý "nhu khắc cương", "âm dương thái cực" làm gốc. Phái Toàn Chân do Vương Trùng Dương (một nhân vật có thật) sáng lập cũng mang đậm màu sắc Đạo gia.

* Bang hội và Lịch sử: 

Cái Bang là một bang hội có thật của những người ăn mày, nhưng được Kim Dung nâng lên thành lực lượng nòng cốt chống ngoại xâm (chống Kim, chống Liêu). Minh Giáo (Ma giáo) xuất phát từ Ba Tư, truyền vào Trung Thổ cũng là một tôn giáo có thật trong lịch sử, thường xuyên tổ chức khởi nghĩa chống lại triều đình thối nát (như Phương Lạp đời Tống, Chu Nguyên Chương đời Nguyên).

> Chính việc gắn chặt các yếu tố này vào bối cảnh lịch sử chuyển giao các triều đại (Tống - Kim - Nguyên - Minh) đã tạo ra một lớp vỏ bọc "hiện thực" vô cùng vững chắc, khiến người đọc có cảm giác đang đọc một dã sử hơn là một truyện bịa đặt.

Xã Hội Giang Hồ: Một Cuộc Sống Nằm Ngoài Hiện Thực

Dựa trên nền tảng có thật đó, Kim Dung bắt đầu nhào nặn ra một xã hội giang hồ hoàn toàn hư cấu. Đó là một bầu trời riêng, nơi luật lệ được vận hành bằng sức mạnh võ công và ân oán tình thù.

* Sống trên lưỡi đao, mũi kiếm: 

Trong xã hội này, việc chém giết được coi là chuyện thường tình. Khách giang hồ không ai là tay không nhuốm máu. Những mối thâm cừu đại hận kéo dài hàng trăm năm, như ân oán giữa bốn họ Hồ, Miêu, Phạm, Điền trong Tuyết Sơn Phi Hồ. Họ sống chỉ để truy sát nhau, khiến cho thế hệ nào cũng rơi vào bi kịch, không có được vài tháng ăn no ngủ yên.

* Thoát ly khỏi vương pháp: 

Triều đình và quan lại trở nên nhỏ bé và vô hình trước sức mạnh của các cao thủ. Thần điêu hiệp Dương Quá có thể dễ dàng lấy trộm bạc của viên tri huyện tham ô để cứu người oan uổng. Các cuộc giải quyết ân oán như Tạ Tốn giết người tàn bạo đều tuân theo luật "rừng xanh" của giang hồ chứ không hề bị quan phủ xét xử.

Đỉnh Cao Của Hư Cấu Văn Học: Biến Triết Lý Thành Thần Công

Điểm "đánh lừa" người đọc tài tình nhất của Kim Dung là biến trí tưởng tượng thuần túy thành những môn võ công có cơ sở triết học và y học cực kỳ thuyết phục.

* Võ công phi thường nhưng mang tính logic logic nội tại: 

Kim Dung tưởng tượng ra những môn võ vượt qua giới hạn vật lý của con người. Đó là Lục mạch thần kiếm dùng chân khí phóng ra vô hình vô ảnh giết người; là Lăng ba vi bộ dựa trên Kinh Dịch để di chuyển như tiên; hay Thái Cực Quyền mượn lực đánh lực, "bốn lạng đẩy ngàn cân". Ông miêu tả chi tiết đến mức người đọc tưởng chừng nếu biết cách vận khí qua các huyệt đạo, con người thực sự có thể thi triển được những tuyệt kỹ ấy.

* Y thuật và Độc thuật siêu thực: 

Kim Dung hư cấu ra những môn y thuật cải tử hoàn sinh và độc thuật rùng rợn. Hồ Thanh Ngưu có thể dùng kiến thức y lý kinh điển (như Hoàng Đế Nội Kinh, Thiên Kim Phương) để nối lại tay chân đứt lìa, hay dùng độc trùng tà môn để trị bệnh. Âu Dương Phong thậm chí còn luyện võ đến mức "nghịch hành kinh mạch", lộn ngược người lại đi bằng đầu, làm thay đổi toàn bộ vị trí huyệt đạo trên cơ thể.

* Văn hóa nghệ thuật hóa võ công: 

Không chỉ đâm chém, Kim Dung còn hư cấu võ công từ thư pháp, âm nhạc và cầm kỳ thi họa. Trương Thúy Sơn dùng Phán quan bút viết 24 chữ "Ỷ Thiên Đồ Long" lên vách đá, đem nét gập, nét phẩy của thư pháp biến thành nội lực. Khúc nhạc Tiếu ngạo giang hồ là sự kết hợp giữa cầm và tiêu, thể hiện cảnh giới tự do tuyệt đối. Thậm chí cả một pho võ công Chân Võ Thất Tiệt Trận cũng được hư cấu từ việc quan sát hình thế của núi Qui và núi Xà.

Bí Mật Trong Các Thần Binh: Trí Tưởng Tượng Đậm Chất Sử Thi

Không chỉ dừng lại ở quyền cước, Kim Dung còn hư cấu ra những vật phẩm mang tính biểu tượng vĩ đại. Thanh Đồ Long đao và Ỷ Thiên kiếm không chỉ là vũ khí sắc bén đúc từ huyền thiết, mà bên trong nó rỗng ruột, giấu bộ Cửu âm chân kinh và binh pháp Vũ Mục di thư. Sự sắp đặt hư cấu này đã kết nối toàn bộ tham vọng của giới giang hồ với đại nghĩa phục quốc của dân tộc, tạo nên một chuỗi biến cố tranh đoạt kéo dài cả trăm năm.

Đánh Giá và Kết Luận

Bầu trời giang hồ của Kim Dung là một kiệt tác của nghệ thuật ảo giác.

Bằng cách sử dụng chất liệu nền tảng là triết học Đạo gia, Phật pháp, thuyết Âm Dương Ngũ Hành, y học cổ truyền và lịch sử các triều đại, Kim Dung đã khoác một lớp áo "hợp lý hóa" hoàn hảo cho những trí tưởng tượng bay bổng nhất của mình. Người đọc bị thuyết phục bởi những cuộc thảo luận nội công thâm thúy, những chiêu thức khắc chế ngũ hành, để rồi hoàn toàn tin vào một xã hội giang hồ với những hiệp khách bay lượn trên không, truyền chân khí cứu người, hay dùng một thanh kiếm gỗ đánh bại bảo kiếm sắc bén.

Tổng kết lại, vũ trụ võ hiệp của Kim Dung tuy xuất phát từ những bang hội, tôn giáo có thật, nhưng đã được thăng hoa bằng năng lực hư cấu văn học vô tiền khoáng hậu. Ông đã tạo ra một thế giới lý tưởng, nơi con người có thể bứt phá khỏi mọi giới hạn của thể xác và luật lệ xã hội để vươn tới cái đẹp của tự do, khí phách và lòng trượng nghĩa. Chẳng thế mà dù biết đó chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng, độc giả muôn đời vẫn mãi say mê và đắm chìm trong đó.

......