Luận về Âm nhạc trong tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung

 

Âm nhạc là một chủ đề có mặt trong hầu hết các tác phẩm của Kim Dung (minh hoạ)

Bạch y Ngũ Bút

Trong thế giới võ hiệp kỳ vĩ của Kim Dung, đan xen giữa những trận huyết chiến kinh thiên động địa và những âm mưu tranh quyền đoạt lợi, người đọc luôn tìm thấy những khoảng lặng tuyệt đẹp của văn hóa truyền thống phương Đông như Cầm, Kỳ, Thi, Họa. Trong đó, âm nhạc đóng một vai trò cực kỳ quan trọng. Âm nhạc không chỉ là công cụ để các nhân vật tiêu sầu, bộc lộ tình cảm, mà còn được nâng tầm thành vũ khí giết người không thấy máu, hoặc trở thành thủ pháp nghệ thuật để tác giả châm biếm, trào phúng.

Chúng ta cùng bàn luận dưới đây một số tình tiết điển hình thể hiện vai trò đa dạng và cái hay, cái đẹp của âm nhạc trong tiểu thuyết Kim Dung.

1. Khúc phổ "Tiếu Ngạo Giang Hồ": Biểu tượng của tri âm tri kỷ và sự siêu việt Chính - Tà (Tiếu ngạo giang hồ)

Bối cảnh & Nhân vật: Lưu Chính Phong (cao thủ phái Hành Sơn - Chính phái) và Khúc Dương (Trưởng lão Nhật Nguyệt Thần Giáo - Tà phái) vì say mê âm luật mà kết làm tri giao. Hai người đã dồn hết tâm huyết sáng tác ra khúc "Tiếu ngạo giang hồ" bằng cách kết hợp giữa thất huyền cầm và động tiêu.

Cái hay của giai điệu: Điệu nhạc là sự hòa quyện tuyệt đỉnh: tiếng đàn thất huyền cầm âm điệu hòa bình trung chính dóng đôi với tiếng tiêu thanh cao u nhã. Khi tấu lên, tiếng nhạc lúc thì khảng khái khích ngang, có lúc lại ôn nhu thuần hậu, đưa người nghe đắm chìm vào cõi mộng.

Ý nghĩa: Khúc nhạc này là hiện thân của khát vọng tự do. Mặc kệ những giáo điều khắt khe của võ lâm, Lưu và Khúc thà cùng nhau bỏ mạng chứ không chịu phản bội bằng hữu. Sau này, Lệnh Hồ Xung và Nhậm Doanh Doanh đã dùng chính khúc nhạc này để cầm tiêu hợp tấu trong đêm tân hôn, xóa bỏ hoàn toàn mối dị đồng giáo phái và thù hận, hoàn thành tâm nguyện của hai vị tiền bối,.

2. Hoàng Dung hát khúc "Thụy hạc tiên": Thanh âm của tình yêu chớm nở (Anh hùng xạ điêu)

Bối cảnh & Nhân vật: Trên một chiếc thuyền nhỏ giữa đêm tuyết, Hoàng Dung (lúc này đã trút bỏ lớp vỏ ăn mày, trở về làm một thiếu nữ tuyệt sắc) cất tiếng hát cho chàng thiếu niên ngốc nghếch Quách Tĩnh nghe.

Cái hay của giai điệu: Nàng hát bài từ "Thụy hạc tiên" của Tân Khí Tật, tả hoa mai sau tuyết. Giọng hát của nàng trong trẻo từ cổ họng vang lên, thanh âm êm ái, ngân nga dìu dặt.

Ý nghĩa: Quách Tĩnh vốn là người lớn lên ở đại mạc, hoàn toàn không hiểu ý nghĩa văn chương của bài từ, nhưng khi nghe thanh âm êm ái đó, chàng không kìm được nỗi say mê, thần hồn điên đảo. Âm nhạc ở đây đóng vai trò là nhịp cầu rung động trái tim. Nó cho thấy tình yêu chân thành không cần phải hiểu hết ngôn từ bề mặt, mà chỉ cần sự đồng điệu của tâm hồn.

3. Bích hải triều sinh khúc vs. Tiếng Thiết tranh: Âm nhạc hóa thành nội công sát phạt (Anh hùng xạ điêu)

Bối cảnh & Nhân vật: Trên đảo Đào Hoa, Đông Tà Hoàng Dược Sư dùng ngọc tiêu thổi khúc Bích hải triều sinhđể tỷ thí nội công với Tây Độc Âu Dương Phong (đánh thiết tranh Tây Vực).

Cái hay và sự nguy hiểm của giai điệu: Tiếng thiết tranh của Âu Dương Phong đánh ra vang rền như giáo vàng ngựa sắt xung sát, dồn dập như chuông trống cùng khua, muôn ngựa cùng phi,. Trong khi đó, tiếng tiêu của Hoàng Dược Sư vô cùng nhu mỹ, mô phỏng biển cả mênh mông, lúc phẳng lặng lúc dâng trào bão tố, ẩn chứa những dòng chảy ngầm hung hiểm khiến người nghe dễ rơi vào cạm bẫy,.

Ý nghĩa: Đây là màn tỷ đấu "vô hình" kinh tâm động phách nhất. Quách Tĩnh nghe xong mới vỡ lẽ rằng hai tuyệt đại cao thủ đang dùng tiếng nhạc để công thủ, giao đấu nội công thượng thặng. Âm nhạc của Kim Dung lúc này đã vượt mốc nghệ thuật giải trí để trở thành một loại võ học sát nhân vô ảnh.

4. Hoàng Y Mỹ Nữ xuất hiện cùng đàn sáo: Âm hưởng tiên phong đạo cốt (Ỷ thiên đồ long ký)

Bối cảnh & Nhân vật: Giữa lúc quần hùng Cái Bang và các cao thủ đang tranh chấp căng thẳng, một thiếu nữ mặc áo vàng nhạt (truyền nhân phái Cổ Mộ) đột nhiên xuất hiện để giải quyết ân oán.

Cái hay của giai điệu: Nàng xuất hiện không ồn ào giáo mác, mà được hộ tống bởi 8 thị nữ (4 áo trắng, 4 áo đen). Tám cô gái mang theo bốn chiếc dao cầm và bốn ống trường tiêu cùng hợp tấu. Tiếng nhạc cực kỳ nhu hòa, u nhã, bay bổng từ trên mái nhà vọng xuống.

Ý nghĩa: Giai điệu tao nhã này tạo ra một sự tương phản tột độ với bối cảnh bạo lực, đầy dã tâm của giang hồ bên dưới. Âm nhạc tôn lên vẻ đẹp thoát tục, không nhiễm bụi trần và khí chất áp đảo của truyền nhân phái Cổ Mộ.

5. Khúc hát suy tôn của phái Tinh Tú: Đỉnh cao của nghệ thuật trào phúng (Thiên long bát bộ)

Bối cảnh & Nhân vật: Mỗi khi Tinh Tú Lão Quái Đinh Xuân Thu xuất hiện, hàng ngàn tên đệ tử của lão lại mang theo chiêng, trống, thanh la, nạo bạt để tấu nhạc rùm beng.

Cái hay (hoặc dở) của giai điệu: Khác hoàn toàn với tiếng cầm tiêu cao nhã, âm nhạc của phái Tinh Tú là một mớ hỗn độn ầm ĩ. Bọn đệ tử gân cổ lên hát: "Tinh Tú lão tiên, Danh lừng vũ trụ, Đức sánh cửu thiên, Cổ kim hiếm có". Đỉnh điểm của sự châm biếm là khi Bao Bất Đồng (băng đảng Mộ Dung) chế lại câu cuối thành: "Thối hơn rắm chó" và hát lồng vào điệu nhạc réo rắt khiến quần hùng cười lăn lộn.

Ý nghĩa: Kim Dung dùng âm nhạc ồn ào ở đây để châm biếm sâu cay thói bợ đỡ, xiểm nịnh và tệ sùng bái cá nhân. Âm nhạc không còn là nghệ thuật, mà trở thành công cụ tuyên truyền lố bịch của những kẻ vô liêm sỉ.

Đánh giá và Bình luận chung

* Tính đa nguyên của âm nhạc trong võ hiệp: 

Dưới ngòi bút của Kim Dung, âm nhạc mang rất nhiều sắc thái. Nó có thể là thứ nghệ thuật cao siêu, tao nhã của các bậc trí giả ẩn dật (Lục Trúc Ông, Hoàng Chung Công tấu Thất huyền vô hình kiếm,), nhưng cũng có thể là thứ công cụ tra tấn tinh thần quái dị (tiếng tiêu rên rỉ như ma khóc của A Tử).

* Nhạc khí phản ánh nhân cách: 

Mỗi nhân vật sử dụng một loại nhạc khí tương đồng với bản ngã của họ:

- Hoàng Dược Sư dùng ngọc tiêu: Đại diện cho sự thanh tao, cô độc và ngạo nghễ.

- Âu Dương Phong dùng thiết tranh: Thể hiện sự sắc lạnh, tham vọng và tàn độc.

- Lưu Chính Phong và Khúc Dương dùng cầm - tiêu: Biểu tượng của bậc quân tử tìm người tri kỷ.

- Phái Tinh Tú dùng chiêng trống la bạt: Thể hiện sự phô trương, kệch cỡm và ồn ào rỗng tuếch.

* Triết lý "Võ - Nhạc đồng nguyên": 

Điểm độc đáo nhất của Kim Dung là biến âm nhạc thành võ công. Người hiểu âm luật mới có thể luyện được những môn võ công tối cao, bởi vì tiết tấu của âm nhạc (chậm - mau, cương - nhu) cũng chính là tiết tấu của kinh mạch và hô hấp.

Kết luận

Âm nhạc trong tiểu thuyết Kim Dung không phải là những chi tiết điểm xuyết thừa thãi, mà là một thủ pháp văn học bậc thầy. Nó vừa làm mềm đi sự khốc liệt của đao quang kiếm ảnh, vừa tăng thêm chiều sâu triết lý và tính thẩm mỹ cho câu chuyện. Qua những bản đàn, tiếng sáo, Kim Dung đã khắc họa thành công những phận đời giang hồ, những bi kịch ái tình và cả những mỉa mai thế sự, để lại dư âm bất tuyệt trong lòng độc giả nhiều thế hệ.

....

A Bích Và Khúc Nhạc Trên Thái Hồ: 

Khi Binh Khí Của Sát Nhân Hóa Thành Cung Ðàn Nghệ Thuật

Trong Thiên Long Bát Bộ, Kim Dung thỉnh thoảng lại ban tặng cho độc giả những nét chấm phá mang đậm tính thi ca và nghệ thuật. Một trong những phân đoạn lãng mạn và tài tình nhất chính là cảnh tiểu nha hoàn A Bích dùng chính những vũ khí giết người để gảy lên khúc nhạc du dương trên mặt nước Thái Hồ bao la.

Hoàn cảnh xuất hiện và bối cảnh trên Thái Hồ

Tình tiết này diễn ra trong một bối cảnh vô cùng căng thẳng. Quốc sư Thổ Phồn là Cưu Ma Trí bắt cóc Ðoàn Dự, dùng võ công thượng thừa áp giải chàng đến Giang Nam để tìm mộ Mộ Dung Bác. Tại bờ hồ, họ đụng độ hai cao thủ mang mối tư thù với nhà Mộ Dung là Thôi Bách Kế (sử dụng chiếc bàn tính bằng vàng) và Quá Ngạn Chi (sử dụng cây nhuyễn tiên),. Không khí lúc đó ngập tràn sát khí, binh khí va chạm loảng xoảng.

Giữa sự u ám và thù hận ấy, một con thuyền nhỏ lướt tới. Trên thuyền là một thiếu nữ áo xanh mới mười lăm, mười sáu tuổi, nét mặt ôn nhu, thanh tú, tay cầm mái chèo, miệng hát khúc "Hạm thiều hương" êm ái,. Sự xuất hiện của A Bích giống như một làn gió xuân thổi tan đi đám mây mù sát khí, đưa bốn người đàn ông (gồm một ác tăng, hai kẻ mang thù và một vương tôn đang bị bắt cóc) xuống chiếc thuyền nhỏ chèo về hướng Yến Tử Ổ.

Tài nghệ âm nhạc và sự biến hóa binh khí thành nhạc cụ

A Bích vốn là một tỳ nữ chuyên hầu hạ Mộ Dung công tử trong cung đàn tiếng sáo. Nàng thực chất là đệ tử của Cầm Tiên Khang Quảng Lăng (đại đệ tử của phái Tiêu Dao, người nổi danh thiên hạ về ngón đàn),. Nhờ xuất thân này, A Bích sở hữu một nhãn quan và thính quan âm nhạc siêu phàm, đạt tới cảnh giới "vạn vật giai vi cầm" (mọi vật đều có thể làm đàn).

Với chiếc bàn tính vàng: Khi ghé thuyền vào bờ, A Bích vươn bàn tay xinh xắn với lấy cây bàn tính bằng vàng của Thôi Bách Kế. Tiện tay, nàng gảy lên những hạt bàn tính lách cách. Âm thanh khô khan của công cụ tính toán dưới tay nàng bỗng hóa thành nhịp điệu của khúc "Thái tang tử", khiến Ðoàn Dự phải cất tiếng khen ngợi. Ngay cả Thôi Bách Kế cũng phải thán phục thừa nhận rằng đồ vật phàm tục dùng làm sinh kế, qua tay nàng cũng thành nhạc khí.

Với cây nhuyễn tiên (roi mềm): Không dừng lại ở đó, A Bích tiếp tục mượn cây nhuyễn tiên của Quá Ngạn Chi. Cách nàng biến loại vũ khí chết người này thành cây đàn tỳ bà cho thấy một sự sáng tạo tuyệt luân: Nàng đặt bàn tính xuống ván thuyền, tay trái giữ lấy chuôi nhuyễn tiên, chân phải dậm lên một đầu cho cây roi dựng thẳng lên cho căng dây. Năm ngón tay phải của nàng bắt đầu bật, gảy, vuốt trên thân roi.

Âm thanh phát ra từ cây roi sắt kêu "leng keng", tuy không trong trẻo vang dội bằng đàn tỳ bà thật, nhưng lại tạo thành một nhạc điệu giòn dã, du dương. Nàng vừa gảy nhuyễn tiên, vừa xen lẫn tiếng gõ bàn tính "lách cách". Tiếng sắt và tiếng vàng hòa quyện vào nhau, tạo nên một bản hòa tấu vô tiền khoáng hậu ngay trên sóng nước Thái Hồ.

Nét hay đẹp của âm nhạc và tác động tới lòng người

Trong khung cảnh đôi chim én bay lượn qua đầu thuyền, A Bích cất cao giọng hát hòa cùng tiếng đàn tự tạo,. Âm nhạc của nàng mang đậm bản sắc của vùng sông nước Giang Nam: dịu dàng, trong trẻo, không một chút lả lơi nhưng lại có sức mạnh xoa dịu mọi muộn phiền.

Tác động của khúc nhạc này đến những người trên thuyền vô cùng lớn:Ðoàn Dự: Vốn là một người tinh thông âm nhạc và nghệ thuật, Ðoàn Dự nghe giọng ca du dương mà tâm hồn "bâng khuâng như say như tỉnh", quên đi hoàn cảnh mình đang là kẻ bị bắt cóc. Chàng phải thầm thán phục rằng nếu chỉ ở chốn đèo heo hút gió, làm sao nghe được những khúc "tiên nhạc" nhường này.

Thôi Bách Kế và Quá Ngạn Chi: Hai kẻ vác mặt đến để chém giết, ôm mối thù sư phụ thấu xương, mang tâm lý nghi ngờ đề phòng,. Thế nhưng, sự hồn nhiên và tài nghệ của A Bích đã buộc họ phải dẹp bỏ sát khí, ngoan ngoãn ngồi nghe đàn và ngắm nàng hái những trái hồng lăng trắng muốt mời khách,,.

Bình luận và đánh giá

Tình tiết A Bích gảy đàn bằng binh khí không chỉ là một sự kiện mua vui hay phô diễn tài năng đơn thuần, mà chứa đựng những dụng ý nghệ thuật và triết lý sâu sắc của Kim Dung:

* Sự tương phản triết lý (Cái Đẹp chiến thắng Bạo Lực): 

Bàn tính vàng tượng trưng cho tính toán, danh lợi. Nhuyễn tiên tượng trưng cho bạo lực, sát phạt. Bằng nghệ thuật thuần khiết, A Bích đã thanh tẩy hoàn toàn tính trần tục và sát khí của hai món đồ này. Dưới ngón tay búp măng của nàng, công cụ giết người đành phải cất lên tiếng ca của cái đẹp. Ðây là triết lý lấy nhu thắng cương, lấy cái đẹp thuần mỹ để cảm hóa sự hung tàn.

* Khắc họa nhân vật điển hình: 

Cảnh tượng này khắc họa thành công hình tượng A Bích – một nàng a hoàn xứ Giang Nam tú lệ, dịu dàng, ôn nhu, một đời chỉ biết phụng sự nghệ thuật và tình yêu (với Mộ Dung Phục). Nàng không có võ công cao cường như Vương Ngọc Yến, không lắm mưu nhiều kế như A Châu, sự tồn tại của nàng là đại diện cho sự tĩnh lặng, trong trẻo nhất của thế giới giang hồ.

* Chất thơ trong văn học võ hiệp: 

Việc lồng ghép một buổi hoà tấu trên chiếc thuyền nhỏ, lách qua những rặng lau sậy và hoa sen, ăn trái hồng lăng tươi ngọt, giữa một cuộc bắt cóc mang lại một nhịp điệu thư thái (nhịp độ giãn) tuyệt vời cho tác phẩm. Nó minh chứng cho ngòi bút tài hoa của Kim Dung: Võ hiệp không chỉ có đao to búa lớn, mà còn có những khúc ca làm say đắm lòng người, những khoảnh khắc mà nghệ thuật và thiên nhiên làm mờ đi mọi ranh giới thù hận.

Kết luận

Khúc nhạc của A Bích trên Thái Hồ là một trong những trường đoạn lãng mạn và tài hoa bậc nhất trong Thiên Long Bát Bộ. Bằng việc biến vũ khí sát nhân thành nhạc cụ, nàng đã mang đến một bản hoà tấu giữa vàng và sắt, giữa cái tĩnh lặng của Giang Nam và sự khốc liệt của võ lâm. Tiếng đàn leng keng cùng giọng hát ngọt ngào của nàng không chỉ ru ngủ những trái tim thù hận trên thuyền, mà còn để lại một âm vang cái đẹp vĩnh cửu trong lòng độc giả.

....

Bài liên quan:

• Khúc phổ Tiếu ngạo giang hồ & mối tình Lệnh Hồ Xung - Nhậm Doanh Doanh