Hoa Văn
Tháng 2/2018, Nhà xuất bản MacLehose Press (London, Anh) đã chính thức xuất bản bộ tiểu thuyết kiếm hiệp diễm tình tuyệt diệu Xạ điêu tam bộ khúc của nhà văn Kim Dung. Đây cũng là lần đầu tiên kiếm hiệp Kim Dung đến với độc giả phương Tây bằng tiếng Anh. Trong khi tại châu Á (trong đó có Việt Nam), thì hàng triệu người đã "say như điếu đổ" các tác phẩm kiếm hiệp của Kim Dung từ hơn nửa thế kỷ trước.
Bộ tiểu thuyết “Xạ điêu tam bộ khúc” chính là tên gọi chung của ba tác phẩm liên hoàn gồm: “Anh hùng xạ điêu”, “Thần điêu hiệp lữ”, và “Ỷ thiên Đồ long ký”. Tại Anh, nó sẽ được chia thành 12 tập. Nhóm dịch giả gồm nhiều thành viên, trong đó có nữ văn sỹ Anna Holmwood, người Thụy Điển. Có tin nói bà đã phải nỗ lực tìm kiếm một nhà xuất bản đồng ý phát hành các tác phẩm kiếm hiệp này kể từ năm 2012.Như vậy, cặp đôi trai tài gái sắc trên chốn võ lâm giang hồ Hoàng Dung - Quách Tĩnh sẽ lĩnh ấn tiến phong chinh phục xứ sở mù sương. Tiếp theo đó là cặp Tiêu Long Nữ - Dương Quá, và cuối cùng: Trương Vô Kỵ với ba người đẹp: Triệu Mẫn, Chu Chỉ Nhược, Tiểu Chiêu.
Bìa cuốn “Anh hùng xạ điêu” phát hành tại Anh tháng 2/2018
Lịch sử văn học phương Tây chưa từng xuất hiện kiểu tiểu thuyết kiếm hiệp như của Kim Dung. Cho dù từ từ thế kỷ 15, đã xuất hiện cuốn tiểu thuyết trào lộng phong cách hiệp sỹ "rởm" Don Quijote - nhà quý tộc xứ Mantra của nhà văn Tây Ban Nha Miguel de Cervantes Saavedra.
Không dễ để độc giả phương Tây có thể cảm nhận đầy đủ và thích thú những ngón võ công tượng tượng như: Hàng long thập bát chưởng, Cửu âm bạch cốt trảo, Dịch cân kinh ... vv.
Mặt khác, việc chuyển ngữ từ tiếng Hán sang tiếng Anh, mà vẫn giữ được "thần thái", phong cách kiếm hiệp là không đơn giản. Nếu dịch dài dòng, đúng và đủ ý, có thể độc giả sẽ thấy… chán, nhưng nếu dịch cô đọng thì cũng không có từ tương đương trong tiếng Anh.
Đó chính là thách thức lớn nhất khi dịch tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung. Thực tế, lý do khiến tiểu thuyết Kim Dung mãi tới gần đây mới được chuyển ngữ sang tiếng Anh, mặc dù ông rất nổi tiếng trong dòng tiểu thuyết võ hiệp trứ danh của phương Đông, đơn giản là bởi việc chuyển ngữ… quá khó.
“Dịch tiểu thuyết Kim Dung là một nhiệm vụ làm nản lòng các dịch giả bởi sự phức tạp trong ngôn ngữ, ở đó tích hợp cả thơ và văn, đi kèm là việc sử dụng rất nhiều những cụm từ cô đọng như một dạng thức ngôn ngữ đặc trưng của tiểu thuyết võ hiệp. Chính cách sử dụng ngôn ngữ này đã tạo nên một cảm nhận được xem là hình mẫu về giới võ lâm”, giáo sư Petrus Liu chuyên giảng dạy văn học tại Đại học Boston (Mỹ) cho biết.
......
Hành trình gian nan, chầm chậm
Việc mang thế giới kiếm hiệp đồ sộ của Kim Dung sang phương Tây là một hành trình đầy gian nan nhưng cũng rất thú vị. Khác với sự bùng nổ tại Á Đông, sự hiện diện của Kim Dung tại Mỹ, Anh và Châu Âu mang tính chất một cuộc "xâm nhập văn hóa" chậm rãi nhưng đầy chiều sâu.
Dưới đây là tổng hợp thông tin về việc xuất bản, dịch thuật và những phản hồi từ thị trường phương Tây.
Việc mang thế giới kiếm hiệp đồ sộ của Kim Dung sang phương Tây là một hành trình đầy gian nan nhưng cũng rất thú vị. Khác với sự bùng nổ tại Á Đông, sự hiện diện của Kim Dung tại Mỹ, Anh và Châu Âu mang tính chất một cuộc "xâm nhập văn hóa" chậm rãi nhưng đầy chiều sâu.
Dưới đây là tổng hợp thông tin về việc xuất bản, dịch thuật và những phản hồi từ thị trường phương Tây.
Tình hình xuất bản tại các thị trường lớn
* Tại Anh và Mỹ (Thị trường tiếng Anh)
Đây là thị trường khó chinh phục nhất do rào cản ngôn ngữ và sự khác biệt về văn hóa "Hiệp" (Chivalry).
Các bản dịch chính thống:
- The Deer and the Cauldron (Lộc Đỉnh Ký): Được dịch bởi Giáo sư John Minford (Đại học Oxford), xuất bản bởi Oxford University Press (1994-2002). Đây là bản dịch hàn lâm, giữ nguyên những điển tích phức tạp.
- Fox Volant of the Snowy Mountain (Tuyết Sơn Phi Hồ): Dịch bởi Olivia Mok, xuất bản bởi Chinese University Press.
Đây là thị trường khó chinh phục nhất do rào cản ngôn ngữ và sự khác biệt về văn hóa "Hiệp" (Chivalry).
Các bản dịch chính thống:
- The Deer and the Cauldron (Lộc Đỉnh Ký): Được dịch bởi Giáo sư John Minford (Đại học Oxford), xuất bản bởi Oxford University Press (1994-2002). Đây là bản dịch hàn lâm, giữ nguyên những điển tích phức tạp.
- Fox Volant of the Snowy Mountain (Tuyết Sơn Phi Hồ): Dịch bởi Olivia Mok, xuất bản bởi Chinese University Press.
- Legends of the Condor Heroes (Anh Hùng Xạ Điêu): Đây là "cú hích" lớn nhất. Nhà xuất bản MacLehose Press (Anh) đã mua bản quyền và phát hành trọn bộ 4 tập từ năm 2018. Bản dịch của Anna Holmwood đã gây tiếng vang lớn, biến Quách Tĩnh và Hoàng Dung thành những cái tên quen thuộc hơn với độc giả phương Tây.
- A Bond Undone (Thần Điêu Hiệp Lữ): Tiếp nối thành công của Xạ Điêu, các tập tiếp theo đang dần được chuyển ngữ và ra mắt.
- A Bond Undone (Thần Điêu Hiệp Lữ): Tiếp nối thành công của Xạ Điêu, các tập tiếp theo đang dần được chuyển ngữ và ra mắt.
* Tại Châu Âu (Thị trường Pháp, Đức, Ý...)
Pháp: Là quốc gia Châu Âu đón nhận Kim Dung sớm và nồng nhiệt nhất. Anh Hùng Xạ Điêu (La Légende du Héros Chasseur d'Aigles) đã được xuất bản và nhận được nhiều lời tán dương từ giới phê bình văn học Pháp, vốn luôn cởi mở với các nền văn hóa xa lạ.
Pháp: Là quốc gia Châu Âu đón nhận Kim Dung sớm và nồng nhiệt nhất. Anh Hùng Xạ Điêu (La Légende du Héros Chasseur d'Aigles) đã được xuất bản và nhận được nhiều lời tán dương từ giới phê bình văn học Pháp, vốn luôn cởi mở với các nền văn hóa xa lạ.
Những thách thức trong dịch thuật (The Translation Challenge)
Để xuất bản tại phương Tây, các dịch giả phải đối mặt với những khái niệm "không thể dịch nổi":
- Khí (Qi), Giang hồ (Jianghu), Võ lâm (Wulin): Những từ này thường phải để nguyên âm hán việt (Pinyin) kèm chú thích dài.
- Chiêu thức võ công: Làm sao để dịch "Giáng Long Thập Bát Chưởng" hay "Ám Nhiên Tiêu Hồn Chưởng" mà không làm nó trở nên ngớ ngẩn? Dịch giả Anna Holmwood đã chọn cách dịch sát nghĩa kết hợp với sự hoa mỹ của tiếng Anh (ví dụ: Eighteen Subduing Dragon Palms).
- Điển tích: Kim Dung lồng ghép lịch sử, triết học, Phật giáo, Đạo giáo dày đặc, đòi hỏi độc giả phương Tây phải có một nền tảng kiến thức nhất định hoặc hệ thống chú thích cực kỳ công phu.
Để xuất bản tại phương Tây, các dịch giả phải đối mặt với những khái niệm "không thể dịch nổi":
- Khí (Qi), Giang hồ (Jianghu), Võ lâm (Wulin): Những từ này thường phải để nguyên âm hán việt (Pinyin) kèm chú thích dài.
- Chiêu thức võ công: Làm sao để dịch "Giáng Long Thập Bát Chưởng" hay "Ám Nhiên Tiêu Hồn Chưởng" mà không làm nó trở nên ngớ ngẩn? Dịch giả Anna Holmwood đã chọn cách dịch sát nghĩa kết hợp với sự hoa mỹ của tiếng Anh (ví dụ: Eighteen Subduing Dragon Palms).
- Điển tích: Kim Dung lồng ghép lịch sử, triết học, Phật giáo, Đạo giáo dày đặc, đòi hỏi độc giả phương Tây phải có một nền tảng kiến thức nhất định hoặc hệ thống chú thích cực kỳ công phu.
Bình luận và Đánh giá từ phương Tây
Giới phê bình: "Tolkien của phương Đông"
Các tờ báo lớn như The Guardian, The New York Times và The New Yorker thường ví Kim Dung là "J.R.R. Tolkien của Trung Quốc".
Điểm tương đồng: Cả hai đều xây dựng một thế giới (Universe) riêng biệt với lịch sử, bản đồ, hệ thống nhân vật và quy luật vận hành cực kỳ chi tiết.
Điểm khác biệt: Nếu Tolkien dùng thần thoại và phép thuật, Kim Dung dùng lịch sử thực tế và nội công.
Độc giả: Sự kinh ngạc trước "Võ học"
Khán giả phương Tây vốn quen với hình ảnh võ thuật qua phim ảnh (Lý Tiểu Long, Thành Long), nên khi đọc truyện Kim Dung, họ kinh ngạc trước chiều sâu của "Đạo võ". Họ bắt đầu hiểu rằng võ hiệp không chỉ là đấm đá, mà là một hệ thống triết học về danh dự, lòng trung thành và sự tự do cá nhân.
Các tờ báo lớn như The Guardian, The New York Times và The New Yorker thường ví Kim Dung là "J.R.R. Tolkien của Trung Quốc".
Điểm tương đồng: Cả hai đều xây dựng một thế giới (Universe) riêng biệt với lịch sử, bản đồ, hệ thống nhân vật và quy luật vận hành cực kỳ chi tiết.
Điểm khác biệt: Nếu Tolkien dùng thần thoại và phép thuật, Kim Dung dùng lịch sử thực tế và nội công.
Độc giả: Sự kinh ngạc trước "Võ học"
Khán giả phương Tây vốn quen với hình ảnh võ thuật qua phim ảnh (Lý Tiểu Long, Thành Long), nên khi đọc truyện Kim Dung, họ kinh ngạc trước chiều sâu của "Đạo võ". Họ bắt đầu hiểu rằng võ hiệp không chỉ là đấm đá, mà là một hệ thống triết học về danh dự, lòng trung thành và sự tự do cá nhân.
Đánh giá về sự thành công
Tích cực: Kim Dung đã chính thức bước chân vào dòng văn học đại chúng thế giới (World Literature). Việc xuất bản tại Anh, Mỹ giúp khẳng định vị thế của ông vượt ra ngoài biên giới châu Á. Các bản dịch mới gần đây có xu hướng hiện đại hóa, giúp tiếp cận gần hơn với thế hệ độc giả trẻ phương Tây vốn yêu thích Fantasy.
Hạn chế: Kim Dung vẫn chưa thực sự trở thành một hiện tượng "bom tấn" (mainstream) như Harry Potter hay Game of Thrones tại phương Tây. Nguyên nhân chủ yếu là do độc giả cần quá nhiều "vốn văn hóa" Đông Á mới cảm thụ được hết cái hay của tác phẩm.
Tích cực: Kim Dung đã chính thức bước chân vào dòng văn học đại chúng thế giới (World Literature). Việc xuất bản tại Anh, Mỹ giúp khẳng định vị thế của ông vượt ra ngoài biên giới châu Á. Các bản dịch mới gần đây có xu hướng hiện đại hóa, giúp tiếp cận gần hơn với thế hệ độc giả trẻ phương Tây vốn yêu thích Fantasy.
Hạn chế: Kim Dung vẫn chưa thực sự trở thành một hiện tượng "bom tấn" (mainstream) như Harry Potter hay Game of Thrones tại phương Tây. Nguyên nhân chủ yếu là do độc giả cần quá nhiều "vốn văn hóa" Đông Á mới cảm thụ được hết cái hay của tác phẩm.
Kết luận
Việc xuất bản Kim Dung ở phương Tây là một bước tiến quan trọng trong việc quảng bá văn hóa Á Đông. Dù vẫn còn những rào cản về ngôn ngữ và tư duy, nhưng "Sức mạnh mềm" từ thanh kiếm của những hiệp khách Kim Dung đang dần chinh phục trái tim của những người yêu văn học trên toàn thế giới.
Việc xuất bản Kim Dung ở phương Tây là một bước tiến quan trọng trong việc quảng bá văn hóa Á Đông. Dù vẫn còn những rào cản về ngôn ngữ và tư duy, nhưng "Sức mạnh mềm" từ thanh kiếm của những hiệp khách Kim Dung đang dần chinh phục trái tim của những người yêu văn học trên toàn thế giới.
Dương Quá và "sư phụ" Tiểu Long Nữ
Giáo chủ Minh giáo Trương Vô Kỵ và quận chúa Triệu Mẫn
.....Bài liên quan:
No comments:
Post a Comment