Mỗi loài hoa là một thông điệp của Kim Dung (minh hoạ)
Dưới đây là 5 trường hợp điển hình về Hoa trong tiểu thuyết Kim Dung, minh chứng cho nghệ thuật "tả hoa ngụ tình" tuyệt đỉỉnh của bậc thầy võ hiệp.
4. Hoa Đào (Thần Điêu Hiệp Lữ): Nỗi sầu nhân thế và tuổi xuân tàn phai
Nếu hoa lê mang vẻ đẹp thoát tục, thì hoa đào lại nhuốm màu bi thương của trần ải. Trong Thần điêu hiệp lữ, hoa đào gắn liền với Đảo Đào Hoa, nhưng đắt giá nhất là khi nó trở thành nơi gửi gắm nỗi sầu đơn phương của Trình Anh dành cho Dương Quá.
BÌNH LUẬN VÀ KẾT LUẬN
Việc sử dụng các loài hoa trong tác phẩm Kim Dung đạt đến độ chín muồi của nghệ thuật "Thi trung hữu họa, họa trung hữu cầm, cầm trung hữu võ" (Trong thơ có họa, trong họa có đàn, trong đàn có võ). Ông không tả hoa chỉ để làm cảnh. Hoa trong truyện của ông có tính triết lý (Hoa Tình), có tính học thuật/thực vật học (Hoa Trà), có tính thi ca bi tráng (Hoa Đào, Hoa Lê) và có cả tính chiến đấu (Túy Tiên Linh Phù).
Đứng trên góc độ văn hóa, hoa trong kiếm hiệp Kim Dung là chiếc cầu nối giữa "Kiếm đạo" (sự sắc bén, tàn khốc) và "Văn đạo" (sự mềm mại, thi vị). Những nhân vật anh hùng không chỉ biết chém giết; họ ngắm hoa, họa thơ, thấu hiểu quy luật sinh tử của tự nhiên thông qua cỏ cây.
Mỗi bông hoa vương trên trang sách Kim Dung dường như đều mang theo một giọt lệ hay một giọt máu của giang hồ. Khi đao kiếm gác lại, thứ đọng lại trong tâm trí độc giả chính là hình ảnh Đoàn Dự si ngốc bảo vệ gốc Ỷ lan kiều, là nỗi đau đớn đến xé lòng của Dương Quá trong bụi hoa Tình, hay bóng dáng cô độc của Quách Tương vấn vương bài từ hoa Lê trên dốc núi Thiếu Thất. Máu và Hoa, Cương và Nhu, cái Chết và cái Đẹp – sự tương phản đỉnh cao ấy đã làm nên sức hút ma mị của tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung.
Cát Tường
Nhắc đến thế giới võ hiệp Kim Dung, người ta thường tưởng tượng đến những trận huyết chiến kinh thiên động địa, những đao quang kiếm ảnh lạnh lùng vô tình. Thế nhưng, đan xen giữa bức tranh giang hồ sặc mùi tinh phong huyết vũ ấy, Kim Dung lại điểm xuyết vô vàn những loài hoa. Dưới ngòi bút tài hoa của ông, hoa không chỉ là vật trang trí vô tri, mà đã hóa thân thành linh hồn nhân vật, thành một dạng "võ học", và hơn hết là nơi ký thác những triết lý văn hóa, nhân sinh sâu sắc.
Dưới đây là 5 trường hợp điển hình về Hoa trong tiểu thuyết Kim Dung, minh chứng cho nghệ thuật "tả hoa ngụ tình" tuyệt đỉỉnh của bậc thầy võ hiệp.
1. Hoa Trà (Thiên Long Bát Bộ): Thú chơi tao nhã và triết lý quân tử
Nhà họ Đoàn ở Đại Lý không chỉ nổi danh với Lục Mạch Thần Kiếm mà còn là những nghệ nhân sành sỏi bậc nhất về Hoa Trà (Điền Trà). Khi Đoàn Dự lạc vào Mạn Đà Sơn Trang của Vương phu nhân, chàng đã dùng kiến thức về hoa trà để giữ mạng sống và phê phán sự kệch cỡm của chủ nhân. Nét đẹp văn hóa nằm ở cách người xưa đặt tên và thưởng thức hoa.
Nhà họ Đoàn ở Đại Lý không chỉ nổi danh với Lục Mạch Thần Kiếm mà còn là những nghệ nhân sành sỏi bậc nhất về Hoa Trà (Điền Trà). Khi Đoàn Dự lạc vào Mạn Đà Sơn Trang của Vương phu nhân, chàng đã dùng kiến thức về hoa trà để giữ mạng sống và phê phán sự kệch cỡm của chủ nhân. Nét đẹp văn hóa nằm ở cách người xưa đặt tên và thưởng thức hoa.
Trích nguyên văn: Khi Vương phu nhân khoe khóm trà ngũ sắc, Đoàn Dự đã thẳng thừng chê bai: "Luận về tư cách loại này so với "thập bát học sĩ" thì còn thiếu một bông, ngoài ra các mầu sắc lại còn bác tạp, không được thuần nhất, bông to bông nhỏ, hay nở sớm, nở muộn không đều phỏng có khác chi bì phấn với vôi? tỷ như sĩ tử văn bài kém cả phân điểm, lẽ tất nhiên thi rớt nên mới có cái tên "Lạc đệ tú tài"".
Trái lại, chàng miêu tả cực phẩm: "Bên Đại Lý tôi có thứ trà kêu bằng "thập bát học sĩ". Đó là thứ quý nhất thiên hạ. Cả khóm có 18 bông mà mầu sắc không bông nào giống bông nào: hồng thì toàn hồng, tía cũng toàn tía, chứ không hỗn tạp... Cả 18 bông nở cùng một lúc, tàn tạ cũng trong một giờ.". Hoặc những cái tên đầy tính hình tượng như "bát tiên quá hải", "thất tiên nữ", "phong trần tam hiệp", "nhị kiều".
Đọc đoạn này, ta choáng ngợp trước kiến thức điền viên thực vật học của Kim Dung. Việc đặt tên hoa (Thập bát học sĩ, Lạc đệ tú tài) phản ánh nhân sinh quan Nho giáo sâu sắc: Hoa cũng như người, quí ở sự thuần khiết, thanh cao, đồng sinh đồng tử. Vương phu nhân trồng đầy hoa trà nhưng tạp nham, phản ánh nội tâm bà ta: tham lam, độc ác và mù quáng trong tình yêu. Còn Đoàn Dự, qua cách luận hoa, hiện lên đúng chất một vương tử Đại Lý phong lưu, tao nhã, yêu cái đẹp thuần túy.
2. Hoa Tình (Thần Điêu Hiệp Lữ): Ẩn dụ tuyệt diệu về ái tình ái trần thế
Tuyệt Tình Cốc là một địa danh kỳ ảo, nơi mọc ra một loài hoa mang tên Hoa Tình. Đây có lẽ là loài hoa mang tính biểu tượng triết học sâu sắc nhất trong toàn bộ tác phẩm Kim Dung.
Tuyệt Tình Cốc là một địa danh kỳ ảo, nơi mọc ra một loài hoa mang tên Hoa Tình. Đây có lẽ là loài hoa mang tính biểu tượng triết học sâu sắc nhất trong toàn bộ tác phẩm Kim Dung.
Trích nguyên văn: Khi Dương Quá ngắt hoa Tình ăn thử, chàng cảm nhận: "Thoạt đầu cực ngọt, sau lại đắng. Gọi là hoa Tình ư? Cái tên nghe lạ quá.". Công Tôn Lục Ngạc đã giải thích cặn kẽ triết lý của loài hoa này: "Phụ thân bảo, ái tình là thế, ban đầu ngọt ngào, sau đó cay đắng; hơn nữa, toàn những gai là gai như thế này, người ta có cẩn thận mấy cũng khó tránh bị gai đâm.".
Kỳ lạ hơn nữa là đặc tính độc dược của nó: "Phàm người nào nghĩ đến ái tình, tình dục, huyết mạch không chỉ tăng nhanh, mà trong máu còn sinh ra chất gì đó. Chất độc của gai hoa Tình lúc bình thường thì vô hại, nhưng gặp chất kia trong máu sẽ lập tức làm cho người ấy đau đớn không chịu nổi.".
Hoa Tình chính là hình ảnh ẩn dụ xuất thần cho "Thất tình lục dục" của con người. Tình yêu ban đầu luôn đẹp đẽ, ngọt ngào (cánh hoa), nhưng lại chứa đầy tổn thương (gai nhọn) và kết cục thường là sự đắng chát (quả). Cái hay nhất là gai hoa Tình chỉ phát độc khi người ta động tình. Đây là một quan điểm mang đậm màu sắc Phật giáo: Khổ đau sinh ra từ chính sự "chấp niệm" và "dính mắc" vào ái tình.
3. Hoa Lê (Ỷ Thiên Đồ Long Ký): Vẻ đẹp băng thanh ngọc khiết, siêu phàm thoát tục
Mở đầu Ỷ Thiên Đồ Long ký, Kim Dung đã dùng một bài từ về Hoa Lê của Khưu Xứ Cơ để tưởng nhớ vẻ đẹp vô phàm của Tiểu Long Nữ.
Mở đầu Ỷ Thiên Đồ Long ký, Kim Dung đã dùng một bài từ về Hoa Lê của Khưu Xứ Cơ để tưởng nhớ vẻ đẹp vô phàm của Tiểu Long Nữ.
Trích nguyên văn: "Tiết trời lạnh hoa lê đang rộ, Khách nhàn du lãng đãng chơi xuân. Hương thơm bay tỏa không gian, Cành cây trắng xóa lộc non nở đầy." Và để đúc kết lại cốt cách của hoa lê cũng như người con gái ấy, bài từ có câu: "Hạo khí thanh anh, tiên tài trác lạc, hạ thổ nan phân biệt." (Thanh anh trác lạc hơn người, dẫu trong ngọc đá có chiều nọ kia).
Hoa lê trắng muốt, nở trong tiết trời se lạnh, mang một vẻ đẹp tĩnh lặng, cô độc và không vương chút bụi trần. Mượn hoa lê để tả Tiểu Long Nữ, Kim Dung đã nâng vẻ đẹp của nàng lên hàng "tiên tài trác lạc", cách biệt hoàn toàn với những nử hiệp giang hồ khác. Hình ảnh hoa lê trắng xóa cũng gợi lên sự lạnh lẽo của Hoạt Tử Nhân Mộ, nơi đã nuôi dưỡng một tâm hồn "lãnh mạn dung dung nguyệt" (như ánh trăng lạnh).
4. Hoa Đào (Thần Điêu Hiệp Lữ): Nỗi sầu nhân thế và tuổi xuân tàn phai
Nếu hoa lê mang vẻ đẹp thoát tục, thì hoa đào lại nhuốm màu bi thương của trần ải. Trong Thần điêu hiệp lữ, hoa đào gắn liền với Đảo Đào Hoa, nhưng đắt giá nhất là khi nó trở thành nơi gửi gắm nỗi sầu đơn phương của Trình Anh dành cho Dương Quá.
Trích nguyên văn: Tại bến đò Phong Lăng mùa xuân, nhìn cành hoa đào nở sớm, Trình Anh đã bẻ một cành mà ngâm nga: "Hỏi hoa, không nói một câu Vì đâu hoa nở vì đâu hoa tàn Ba phần xuân sắc hồng nhan Nửa tan sóng biếc nửa tàn trần ai".
Đây vốn là một bài từ của Lương Tăng đời Nguyên, được Kim Dung lồng ghép quá khéo léo. Cành hoa đào tàn phai theo dòng nước chính là hiện thân cho thanh xuân và mối tình vô vọng của những nữ phụ si tình như Trình Anh, Lục Vô Song hay Quách Tương. Văn hóa phương Đông thường dùng "hoa rơi nước chảy" để xót thương cho kiếp hồng nhan. Đọc đoạn này, ta thấy cái "mềm" của văn chương cổ điển đã làm dịu đi cái "cứng" của đao kiếm giang hồ, để lại một tiếng thở dài man mác.
5. Túy Tiên Linh Phù (Ỷ Thiên Đồ Long Ký): Nhan sắc mị hoặc và cái bẫy trí tuệ
Không chỉ mượn hoa tả người hay tả tình, Kim Dung còn biến hoa thành... vũ khí hóa học. Tại Lục Liễu Sơn Trang, quận chúa Triệu Mẫn đã dùng một loài hoa tuyệt đẹp để hạ gục toàn bộ cao thủ Minh Giáo.
Không chỉ mượn hoa tả người hay tả tình, Kim Dung còn biến hoa thành... vũ khí hóa học. Tại Lục Liễu Sơn Trang, quận chúa Triệu Mẫn đã dùng một loài hoa tuyệt đẹp để hạ gục toàn bộ cao thủ Minh Giáo.
Trích nguyên văn: Quần hùng Minh Giáo vừa bước vào thủy các đã thấy: "Trong hồ bao quanh nơi thủy các có trồng bảy tám cây hoa trông giống như thủy tiên nhưng lớn hơn, hoa màu trắng hương thơm thoang thoảng.". Loài hoa đó đẹp, hoàn toàn không có độc, nhưng khi kết hợp với một vật khác lại thành trí mạng.
Trương Vô Kỵ sau này giải thích: "Túy Tiên Linh Phù so với loại phù dung thường còn lợi hại hơn nhiều... Kỳ Lăng Hương Mộc nếu như gặp phải hương thơm của một loại giống như thủy tiên, có thể làm cho người ta say sưa mê mẩn mấy ngày... Nếu không giải kịp, độc tính sẽ ăn vào tim phổi.".
"Túy Tiên Linh Phù" (bùa linh khiến tiên phải say) chính là hiện thân cho con người Triệu Mẫn: kiều diễm, vương giả, thơm ngát nhưng cực kỳ nguy hiểm, trí lự thâm sâu. Việc lấy hương hoa (Túy Tiên Linh Phù) kết hợp với hương gỗ (Kỳ Lăng Hương Mộc ở thanh Ỷ Thiên kiếm giả) tạo thành kịch độc cho thấy sự tinh tế trong kiến thức độc dược (và cả Dịch lý tương sinh tương khắc) của văn hóa phương Đông.
BÌNH LUẬN VÀ KẾT LUẬN
Việc sử dụng các loài hoa trong tác phẩm Kim Dung đạt đến độ chín muồi của nghệ thuật "Thi trung hữu họa, họa trung hữu cầm, cầm trung hữu võ" (Trong thơ có họa, trong họa có đàn, trong đàn có võ). Ông không tả hoa chỉ để làm cảnh. Hoa trong truyện của ông có tính triết lý (Hoa Tình), có tính học thuật/thực vật học (Hoa Trà), có tính thi ca bi tráng (Hoa Đào, Hoa Lê) và có cả tính chiến đấu (Túy Tiên Linh Phù).
Đứng trên góc độ văn hóa, hoa trong kiếm hiệp Kim Dung là chiếc cầu nối giữa "Kiếm đạo" (sự sắc bén, tàn khốc) và "Văn đạo" (sự mềm mại, thi vị). Những nhân vật anh hùng không chỉ biết chém giết; họ ngắm hoa, họa thơ, thấu hiểu quy luật sinh tử của tự nhiên thông qua cỏ cây.
Mỗi bông hoa vương trên trang sách Kim Dung dường như đều mang theo một giọt lệ hay một giọt máu của giang hồ. Khi đao kiếm gác lại, thứ đọng lại trong tâm trí độc giả chính là hình ảnh Đoàn Dự si ngốc bảo vệ gốc Ỷ lan kiều, là nỗi đau đớn đến xé lòng của Dương Quá trong bụi hoa Tình, hay bóng dáng cô độc của Quách Tương vấn vương bài từ hoa Lê trên dốc núi Thiếu Thất. Máu và Hoa, Cương và Nhu, cái Chết và cái Đẹp – sự tương phản đỉnh cao ấy đã làm nên sức hút ma mị của tiểu thuyết võ hiệp Kim Dung.
Khói lửa giang hồ rồi sẽ tan, ân oán quyền lực rồi sẽ dứt, nhưng những nhành hoa Kim Dung cắm vào thế giới võ hiệp của mình sẽ mãi mãi tỏa hương. Đó là di sản của một tư duy văn hóa Đông phương thâm thúy, nơi người ta nhìn thấy cả vũ trụ bao la và kiếp nhân sinh vô thường chỉ qua sự tuần hoàn vinh - khô của một cánh hoa mỏng manh trần thế.
.......
Bài liên quan:
No comments:
Post a Comment