Cát Tường
Trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký, Trương Vô Kỵ được vây quanh bởi những tuyệt sắc giai nhân như Triệu Mẫn, Chu Chỉ Nhược hay Tiểu Chiêu. Thế nhưng, có một người con gái mang khuôn mặt sưng phù, xấu xí bẩm sinh do luyện độc công, lại khiến Trương Vô Kỵ nảy sinh hảo cảm mãnh liệt, thậm chí thề nguyền lấy làm vợ. Đó chính là Ân Ly. Vì sao Trương Vô Kỵ yêu Ân Ly? Mặt khác, Ân Ly và Trương Vô Kỵ là anh em họ con cô con cậu ruột, giả sử hai người lấy nhau thì có bị xem là loạn luân hay không?
Nếu suy xét thật kỹ, cho thấy tình cảm Vô Kỵ dành cho Ân Ly không bắt nguồn từ nhan sắc hay những mưu toan ân oán, mà bắt nguồn từ một lý do mang đậm dấu ấn tâm lý và tiềm thức: Sự hiện diện của Ân Ly liên tục gợi nhắc Trương Vô Kỵ về người mẹ quá cố mà chàng hằng yêu thương - Ân Tố Tố.
Ánh mắt tinh ma và nụ cười gợi nhớ hình bóng mẫu thân
Cuộc hội ngộ định mệnh giữa Trương Vô Kỵ (lúc này lấy tên giả là Tăng A Ngưu) và Ân Ly diễn ra trong một hoàn cảnh vô cùng thê thảm: Vô Kỵ bị lừa gạt, ngã xuống vực gãy cả hai chân, nằm phơi mình giữa đống tuyết lạnh lẽo chờ chết. Trong sự tuyệt vọng và mất niềm tin vào con người, sự xuất hiện của cô thôn nữ xấu xí nhưng lại ném cho chàng hai chiếc bánh bao đã nhen nhóm lại chút ấm áp.
Tuy nhiên, điều thực sự đánh gục trái tim Vô Kỵ không phải là chiếc bánh, mà là thần thái của nàng. Dù Ân Ly buông lời mỉa mai, nhưng ngay khoảnh khắc nàng chúm chím cười, một luồng điện đã xẹt qua tâm trí Vô Kỵ.
"Trương Vô Kỵ thấy cô ta chúm chím cười, ánh mắt lộ ra thần sắc thực là tinh ma, trong bụng không khỏi rung động: 'Sao mắt cô ta lại giống mẹ mình đến thế. Khi mẹ mình sắp chết đến nơi còn đánh lừa lão hòa thượng chùa Thiếu Lâm, cũng lộ ra ánh mắt như thế'. Nghĩ như vậy, nhịn không nổi nước mắt doanh tròng, lã chã rơi xuống.".
Trương Vô Kỵ mồ côi cha mẹ từ năm 10 tuổi. Sự kiện Ân Tố Tố tự vẫn và lừa Không Văn đại sư trước khi chết là một sang chấn tâm lý hằn sâu trong vô thức của chàng. Khi nhìn thấy ở Ân Ly sự "tinh ma" mang dáng dấp của mẹ, bức tường phòng thủ của Vô Kỵ lập tức sụp đổ. Giọt nước mắt của chàng không chỉ vì tủi thân, mà là sự vỡ òa của nỗi khát khao tình mẫu tử bị kìm nén bấy lâu. Ánh mắt của Ân Ly chính là chiếc chìa khóa mở cánh cửa trái tim chàng.
Xóa nhòa ranh giới xấu - đẹp qua lăng kính thân thuộc
Trên đời này, nam nhi thường yêu bằng mắt. Bản thân Vô Kỵ cũng từng thừa nhận mình suýt chết vì vẻ đẹp của Chu Cửu Chân. Nhưng với Ân Ly, chàng hoàn toàn bỏ qua lớp vỏ bọc xấu xí bên ngoài. Chàng thẳng thắn thừa nhận sự thu hút kỳ lạ này với nàng:
"Tôi cũng không biết vì nguyên do gì, chỉ thấy là cô giống mẹ tôi. Tuy cô không dễ coi như mẹ tôi nhưng tôi lại thích nhìn cô.".
Sự rung động này tiến thêm một bước khi Ân Ly trêu đùa cốc vào trán chàng và nói: "Con ngoan ơi, vậy ngươi gọi ta là mẹ đi nào." rồi bịt miệng cười. Hành động mang tính bản năng này gợi lại chính xác những ký ức gia đình êm đềm nhất của Vô Kỵ trên Băng Hỏa Đảo, khi mẹ chàng đùa giỡn với cha.
"Trương Vô Kỵ nhìn cái cử chỉ của cô ta, liền nhớ tới khi còn ở Băng Hỏa đảo mẹ mình nói chuyện đùa với cha, mỗi khi lỡ lời cũng có dáng diệu như thế, bỗng thấy cô gái xấu xí này thanh nhã dễ thương, phong thái tự nhiên, không còn gì khó coi nữa. Y chăm chăm nhìn cô ta đến ngớ cả người.".
Sự "ngớ người" này chính là biểu hiện của một cơn say nắng (rung động). Trong thâm tâm, Vô Kỵ đã tự nhủ: "Cô dễ coi, tôi thích nhìn cô lắm". Tình cảm của chàng nảy mầm từ sự bình an, thân thuộc. Nàng lấp đầy khoảng trống mất mát trong tâm hồn chàng.
Trên đời này, nam nhi thường yêu bằng mắt. Bản thân Vô Kỵ cũng từng thừa nhận mình suýt chết vì vẻ đẹp của Chu Cửu Chân. Nhưng với Ân Ly, chàng hoàn toàn bỏ qua lớp vỏ bọc xấu xí bên ngoài. Chàng thẳng thắn thừa nhận sự thu hút kỳ lạ này với nàng:
"Tôi cũng không biết vì nguyên do gì, chỉ thấy là cô giống mẹ tôi. Tuy cô không dễ coi như mẹ tôi nhưng tôi lại thích nhìn cô.".
Sự rung động này tiến thêm một bước khi Ân Ly trêu đùa cốc vào trán chàng và nói: "Con ngoan ơi, vậy ngươi gọi ta là mẹ đi nào." rồi bịt miệng cười. Hành động mang tính bản năng này gợi lại chính xác những ký ức gia đình êm đềm nhất của Vô Kỵ trên Băng Hỏa Đảo, khi mẹ chàng đùa giỡn với cha.
"Trương Vô Kỵ nhìn cái cử chỉ của cô ta, liền nhớ tới khi còn ở Băng Hỏa đảo mẹ mình nói chuyện đùa với cha, mỗi khi lỡ lời cũng có dáng diệu như thế, bỗng thấy cô gái xấu xí này thanh nhã dễ thương, phong thái tự nhiên, không còn gì khó coi nữa. Y chăm chăm nhìn cô ta đến ngớ cả người.".
Sự "ngớ người" này chính là biểu hiện của một cơn say nắng (rung động). Trong thâm tâm, Vô Kỵ đã tự nhủ: "Cô dễ coi, tôi thích nhìn cô lắm". Tình cảm của chàng nảy mầm từ sự bình an, thân thuộc. Nàng lấp đầy khoảng trống mất mát trong tâm hồn chàng.
Tương đồng về tính cách và huyết thống
Không chỉ giống về cử chỉ hay ánh mắt, cách nói chuyện "khẩu xà tâm phật", hay trách móc mắng mỏ của Ân Ly cũng y hệt Ân Tố Tố. Trương Vô Kỵ đã trực tiếp so sánh:
"Mẹ tôi thường cười cha tôi là người tốt quá mức, một thư sinh cả tin người. Khi mẹ tôi nói chuyện, cung cách mồm miệng, chẳng khác gì cô.".
Mãi về sau này, khi chứng kiến sự xuất hiện của Ân Dã Vương và biết được thân thế thật của Ân Ly, mọi thắc mắc trong lòng Trương Vô Kỵ mới được giải đáp trọn vẹn:
"Thảo nào mình thấy nàng hành động giống y hệt mẹ ta, thì ra nàng với ta có tình máu mủ, mẹ ta chính là cô ruột của nàng.".
Dưới góc độ sinh học và tâm lý học, sự gắn kết này hoàn toàn hợp lý. Ân Ly là cháu ruột của Ân Tố Tố, việc nàng thừa hưởng nét gen di truyền về ngoại hình, phong thái, và cả bản tính quật cường, yêu hận rõ ràng của người cô ruột là điều hiển nhiên. Vô Kỵ yêu thương Ân Ly vì tiềm thức chàng luôn tìm kiếm hình bóng người mẹ. Sự ngang ngạnh, chua ngoa của Ân Ly không làm Vô Kỵ khó chịu, mà ngược lại, nó mang đến cho chàng cảm giác an toàn, được che chở, hệt như lúc chàng còn là cậu bé Vô Kỵ nằm trong vòng tay mẹ.
Không chỉ giống về cử chỉ hay ánh mắt, cách nói chuyện "khẩu xà tâm phật", hay trách móc mắng mỏ của Ân Ly cũng y hệt Ân Tố Tố. Trương Vô Kỵ đã trực tiếp so sánh:
"Mẹ tôi thường cười cha tôi là người tốt quá mức, một thư sinh cả tin người. Khi mẹ tôi nói chuyện, cung cách mồm miệng, chẳng khác gì cô.".
Mãi về sau này, khi chứng kiến sự xuất hiện của Ân Dã Vương và biết được thân thế thật của Ân Ly, mọi thắc mắc trong lòng Trương Vô Kỵ mới được giải đáp trọn vẹn:
"Thảo nào mình thấy nàng hành động giống y hệt mẹ ta, thì ra nàng với ta có tình máu mủ, mẹ ta chính là cô ruột của nàng.".
Dưới góc độ sinh học và tâm lý học, sự gắn kết này hoàn toàn hợp lý. Ân Ly là cháu ruột của Ân Tố Tố, việc nàng thừa hưởng nét gen di truyền về ngoại hình, phong thái, và cả bản tính quật cường, yêu hận rõ ràng của người cô ruột là điều hiển nhiên. Vô Kỵ yêu thương Ân Ly vì tiềm thức chàng luôn tìm kiếm hình bóng người mẹ. Sự ngang ngạnh, chua ngoa của Ân Ly không làm Vô Kỵ khó chịu, mà ngược lại, nó mang đến cho chàng cảm giác an toàn, được che chở, hệt như lúc chàng còn là cậu bé Vô Kỵ nằm trong vòng tay mẹ.
Bước ngoặt từ tình thân đến tình yêu phu thê
Mối hảo cảm ban đầu dựa trên hình bóng người mẹ dần chuyển hóa thành tình yêu nam nữ thực sự khi Vô Kỵ chứng kiến sự si tình, xả thân và số phận bi đát của Ân Ly.
Khi Ân Ly thoi thóp sắp chết vì ám khí của Kim Hoa bà bà và nhát chém của Chu Chỉ Nhược, tình cảm của Vô Kỵ đã kết tinh thành một lời thề nguyện vợ chồng đầy xót xa. Chàng nhận ra tình yêu của mình không còn là sự bù đắp tâm lý, mà là sự trân trọng một nhân cách.
"Em là một cô gái tình sâu ý nặng, mong được lây em là nguyện vọng bình sinh của anh. Để khi nào em khỏi rồi, mọi việc mình tính toán xong cả thì sẽ làm lễ cưới, em nghĩ có phải không?".
Tóm lại, tình yêu của Trương Vô Kỵ dành cho Ân Ly là thứ tình cảm nguyên thủy, mộc mạc và chân thành nhất trong toàn bộ tác phẩm. Nếu tình yêu với Triệu Mẫn là sự cuốn hút bởi sự đối nghịch và thông minh, với Chu Chỉ Nhược là sự nể trọng đan xen ân nghĩa, với Tiểu Siêu là sự xót thương đoái hoài, thì tình cảm với Ân Ly lại là sự xoa dịu vết thương vô thức.
Vô Kỵ yêu Ân Ly bởi ở bên nàng, chàng được tìm lại ánh mắt tinh ma, nụ cười nửa miệng và sự ấm áp của người mẹ đã khuất. Nó minh chứng cho một triết lý tâm lý sâu sắc: Con người ta thường dễ dàng bao dung, mở lòng và rung động nhất trước những gì mang lại cho họ cảm giác thân thuộc của cội nguồn.
Mối hảo cảm ban đầu dựa trên hình bóng người mẹ dần chuyển hóa thành tình yêu nam nữ thực sự khi Vô Kỵ chứng kiến sự si tình, xả thân và số phận bi đát của Ân Ly.
Khi Ân Ly thoi thóp sắp chết vì ám khí của Kim Hoa bà bà và nhát chém của Chu Chỉ Nhược, tình cảm của Vô Kỵ đã kết tinh thành một lời thề nguyện vợ chồng đầy xót xa. Chàng nhận ra tình yêu của mình không còn là sự bù đắp tâm lý, mà là sự trân trọng một nhân cách.
"Em là một cô gái tình sâu ý nặng, mong được lây em là nguyện vọng bình sinh của anh. Để khi nào em khỏi rồi, mọi việc mình tính toán xong cả thì sẽ làm lễ cưới, em nghĩ có phải không?".
Tóm lại, tình yêu của Trương Vô Kỵ dành cho Ân Ly là thứ tình cảm nguyên thủy, mộc mạc và chân thành nhất trong toàn bộ tác phẩm. Nếu tình yêu với Triệu Mẫn là sự cuốn hút bởi sự đối nghịch và thông minh, với Chu Chỉ Nhược là sự nể trọng đan xen ân nghĩa, với Tiểu Siêu là sự xót thương đoái hoài, thì tình cảm với Ân Ly lại là sự xoa dịu vết thương vô thức.
Vô Kỵ yêu Ân Ly bởi ở bên nàng, chàng được tìm lại ánh mắt tinh ma, nụ cười nửa miệng và sự ấm áp của người mẹ đã khuất. Nó minh chứng cho một triết lý tâm lý sâu sắc: Con người ta thường dễ dàng bao dung, mở lòng và rung động nhất trước những gì mang lại cho họ cảm giác thân thuộc của cội nguồn.
Sự xấu xí của Ân Ly bị tình yêu và ký ức làm cho lu mờ hoàn toàn, biến nàng thành một người con gái "thanh nhã dễ thương" nhất trong đôi mắt của gã thiếu niên mang nhiều tang thương Trương Vô Kỵ.
....
Vô Kỵ và Ân Ly nói về người mẹ
....
Vô Kỵ và Ân Ly nói về người mẹ
Khi Trương Vô Kỵ bị gãy hai chân, phải nằm bất động giữa đống tuyết, Ân Ly đã đi ngang qua và cho chàng hai chiếc bánh bao. Vì ăn quá vội nên chàng bị nghẹn, ho sù sụ khiến Ân Ly mắng mỏ.
Chính lúc này, Trương Vô Kỵ nhìn thấy Ân Ly chúm chím cười, ánh mắt lộ ra thần sắc tinh ma vô cùng quen thuộc. Hình ảnh đó làm chàng nhớ đến ánh mắt của mẹ mình - Ân Tố Tố - khi bà đánh lừa Không Văn đại sư ngay trước lúc tự vẫn, khiến chàng không kìm được mà rơi nước mắt.
Cuộc đối thoại diễn ra sau đó xoay quanh hình bóng người mẹ này: Thấy Vô Kỵ khóc, Ân Ly tưởng chàng là một thằng ngốc sợ bị đòi lại bánh, nhưng Vô Kỵ đáp: "Tôi nghĩ đến mẹ tôi, người mẹ đã chết rồi". Ân Ly hỏi có phải trước kia mẹ chàng hay cho chàng ăn bánh không, Vô Kỵ thành thật trả lời: "Mẹ tôi thường cho tôi ăn bánh, thế nhưng tôi nghĩ đến bà ấy cũng vì khi cô cười, rất giống mẹ tôi".
Vừa nghe bị so sánh với người mẹ, Ân Ly tức giận mắng: "Đồ chết toi, bộ ta già lắm ư? Già giống mẹ ngươi chứ gì?" và nhặt cành củi đánh chàng hai cái. Trương Vô Kỵ cố giải thích rằng mẹ mình khi qua đời tướng mạo vẫn rất dễ coi, rồi ngây ngô thú nhận: "Tuy cô không dễ coi như mẹ tôi nhưng tôi lại thích nhìn cô".
Nghe câu nói thật thà đó, Ân Ly liền lấy ngón tay cốc nhẹ vào trán chàng hai cái và trêu đùa: "Con ngoan ơi, vậy ngươi gọi ta là mẹ đi nào". Vừa buột miệng nói hớ, nàng liền vội bịt miệng cười khúc khích. Cử chỉ lỡ lời rồi che miệng cười đó lại đánh trúng vào tiềm thức của Vô Kỵ, khiến chàng nhớ lại y hệt dáng vẻ của mẹ mình khi đùa giỡn với cha trên Băng Hỏa đảo, làm chàng thấy cô gái xấu xí trước mặt bỗng nhiên thanh nhã, dễ thương và cứ thế nhìn nàng đến ngớ cả người.
Khi Ân Ly thắc mắc tại sao chàng lại thích nhìn mình, Trương Vô Kỵ bộc bạch cảm giác bình yên mà nàng mang lại: "Tôi không sao nói được. Tôi chỉ thấy là mỗi khi nhìn cô, trong lòng tôi thật thoải mái, thật bình an, cô đối với tôi tốt quá, không hà hiếp, cũng chẳng hại tôi".
Sau này, trong một lần trò chuyện khác với Ân Ly, Trương Vô Kỵ cũng tiếp tục nhắc đến một lời trăn trối nổi tiếng của mẹ mình để khẳng định rằng nhan sắc bề ngoài không quan trọng: "Con người ta chỉ cần tâm địa tốt, mặt mày đẹp xấu đâu thành vấn đề. Mẹ tôi có bảo tôi rằng, đàn bà càng đẹp thì tâm địa càng bại hoại, càng giỏi lừa người, bảo tôi phải cẩn thận đề phòng".
Cuộc đối thoại này chính là cội nguồn cho tình cảm đặc biệt mà Trương Vô Kỵ dành cho Ân Ly. Mặc dù khuôn mặt nàng lúc đó sưng vù vì luyện độc công, nhưng sự tương đồng từ ánh mắt tinh ma, cách trêu đùa cho đến cử chỉ lỡ lời đã đánh thức nỗi khát khao tình mẫu tử nơi chàng thiếu niên mồ côi, biến sự sợ hãi thành cảm giác thân thuộc và an bình.
Phản ứng của Ân Ly khi Trương Vô Kỵ thề nguyện lấy nàng làm vợ
Phản ứng của Ân Ly khi nghe Trương Vô Kỵ (trong thân phận Tăng A Ngưu) thề nguyện lấy nàng làm vợ là một chuỗi diễn biến tâm lý phức tạp, mâu thuẫn và nhuốm màu bi kịch. Nó không phải là sự e thẹn hay vui mừng đơn thuần của một thiếu nữ, mà là sự giằng xé giữa khát khao được yêu thương và sự ám ảnh điên cuồng về một bóng hình trong quá khứ.
Vui sướng mượn lời thề để dệt mộng ảo
Chính lúc này, Trương Vô Kỵ nhìn thấy Ân Ly chúm chím cười, ánh mắt lộ ra thần sắc tinh ma vô cùng quen thuộc. Hình ảnh đó làm chàng nhớ đến ánh mắt của mẹ mình - Ân Tố Tố - khi bà đánh lừa Không Văn đại sư ngay trước lúc tự vẫn, khiến chàng không kìm được mà rơi nước mắt.
Cuộc đối thoại diễn ra sau đó xoay quanh hình bóng người mẹ này: Thấy Vô Kỵ khóc, Ân Ly tưởng chàng là một thằng ngốc sợ bị đòi lại bánh, nhưng Vô Kỵ đáp: "Tôi nghĩ đến mẹ tôi, người mẹ đã chết rồi". Ân Ly hỏi có phải trước kia mẹ chàng hay cho chàng ăn bánh không, Vô Kỵ thành thật trả lời: "Mẹ tôi thường cho tôi ăn bánh, thế nhưng tôi nghĩ đến bà ấy cũng vì khi cô cười, rất giống mẹ tôi".
Vừa nghe bị so sánh với người mẹ, Ân Ly tức giận mắng: "Đồ chết toi, bộ ta già lắm ư? Già giống mẹ ngươi chứ gì?" và nhặt cành củi đánh chàng hai cái. Trương Vô Kỵ cố giải thích rằng mẹ mình khi qua đời tướng mạo vẫn rất dễ coi, rồi ngây ngô thú nhận: "Tuy cô không dễ coi như mẹ tôi nhưng tôi lại thích nhìn cô".
Nghe câu nói thật thà đó, Ân Ly liền lấy ngón tay cốc nhẹ vào trán chàng hai cái và trêu đùa: "Con ngoan ơi, vậy ngươi gọi ta là mẹ đi nào". Vừa buột miệng nói hớ, nàng liền vội bịt miệng cười khúc khích. Cử chỉ lỡ lời rồi che miệng cười đó lại đánh trúng vào tiềm thức của Vô Kỵ, khiến chàng nhớ lại y hệt dáng vẻ của mẹ mình khi đùa giỡn với cha trên Băng Hỏa đảo, làm chàng thấy cô gái xấu xí trước mặt bỗng nhiên thanh nhã, dễ thương và cứ thế nhìn nàng đến ngớ cả người.
Khi Ân Ly thắc mắc tại sao chàng lại thích nhìn mình, Trương Vô Kỵ bộc bạch cảm giác bình yên mà nàng mang lại: "Tôi không sao nói được. Tôi chỉ thấy là mỗi khi nhìn cô, trong lòng tôi thật thoải mái, thật bình an, cô đối với tôi tốt quá, không hà hiếp, cũng chẳng hại tôi".
Sau này, trong một lần trò chuyện khác với Ân Ly, Trương Vô Kỵ cũng tiếp tục nhắc đến một lời trăn trối nổi tiếng của mẹ mình để khẳng định rằng nhan sắc bề ngoài không quan trọng: "Con người ta chỉ cần tâm địa tốt, mặt mày đẹp xấu đâu thành vấn đề. Mẹ tôi có bảo tôi rằng, đàn bà càng đẹp thì tâm địa càng bại hoại, càng giỏi lừa người, bảo tôi phải cẩn thận đề phòng".
Cuộc đối thoại này chính là cội nguồn cho tình cảm đặc biệt mà Trương Vô Kỵ dành cho Ân Ly. Mặc dù khuôn mặt nàng lúc đó sưng vù vì luyện độc công, nhưng sự tương đồng từ ánh mắt tinh ma, cách trêu đùa cho đến cử chỉ lỡ lời đã đánh thức nỗi khát khao tình mẫu tử nơi chàng thiếu niên mồ côi, biến sự sợ hãi thành cảm giác thân thuộc và an bình.
Phản ứng của Ân Ly khi Trương Vô Kỵ thề nguyện lấy nàng làm vợ
Phản ứng của Ân Ly khi nghe Trương Vô Kỵ (trong thân phận Tăng A Ngưu) thề nguyện lấy nàng làm vợ là một chuỗi diễn biến tâm lý phức tạp, mâu thuẫn và nhuốm màu bi kịch. Nó không phải là sự e thẹn hay vui mừng đơn thuần của một thiếu nữ, mà là sự giằng xé giữa khát khao được yêu thương và sự ám ảnh điên cuồng về một bóng hình trong quá khứ.
Vui sướng mượn lời thề để dệt mộng ảo
Khi Trương Vô Kỵ khẳng định thành tâm muốn lấy nàng làm vợ và sẽ xả thân bảo vệ nàng, phản ứng đầu tiên của Ân Ly là vui sướng tột độ nhưng lại mang tính chất "vay mượn". Ánh mắt nàng "sáng bừng lên" và hỏi lại bằng giọng đầy hoài nghi: "A Ngưu ca ca, anh không đánh lừa em đấy chứ?".
Khi cảm nhận được sự chân thành của chàng, Ân Ly đã ngồi xuống, dựa vào người chàng, cầm lấy hai tay chàng và thiết tha yêu cầu: "Anh nói lại một lần nữa cho em nghe, em muốn nhớ từng câu từng chữ". Sau đó, nàng nhắm nghiền mắt lại, mỉm cười và tựa vào ngực chàng tận hưởng.
Khi cảm nhận được sự chân thành của chàng, Ân Ly đã ngồi xuống, dựa vào người chàng, cầm lấy hai tay chàng và thiết tha yêu cầu: "Anh nói lại một lần nữa cho em nghe, em muốn nhớ từng câu từng chữ". Sau đó, nàng nhắm nghiền mắt lại, mỉm cười và tựa vào ngực chàng tận hưởng.
Thực chất, nàng nhắm mắt không phải để tận hưởng tình yêu của Tăng A Ngưu, mà là để "mơ tưởng đến người tình trong mộng của nàng". Nàng thèm khát được nghe những lời thề non hẹn biển đó, nhưng lại dùng trí tưởng tượng để gán ghép những lời ấy cho cậu bé Trương Vô Kỵ tàn nhẫn năm xưa.
Thất vọng, bực tức và sự cự tuyệt phũ phàng
Thất vọng, bực tức và sự cự tuyệt phũ phàng
Chính vì coi Tăng A Ngưu chỉ là "kẻ đóng thế" cho người trong mộng, nên ngay khi Trương Vô Kỵ cử động khiến nàng mở choàng mắt ra và đối diện với thực tại, nét mặt nàng "bỗng dưng biến hẳn, rõ ràng nàng vừa thất vọng, vừa bực tức".
Lập tức, nàng thẳng thừng từ chối lời cầu hôn: "A Ngưu ca ca, anh bằng lòng lấy tôi làm vợ... tôi thật là cảm kích. Thế nhưng mấy năm trước đây, trái tim tôi đã thuộc về người khác mất rồi. Thế nhưng cái tên tiểu quỉ lang tâm đoản mệnh kia…".
Lập tức, nàng thẳng thừng từ chối lời cầu hôn: "A Ngưu ca ca, anh bằng lòng lấy tôi làm vợ... tôi thật là cảm kích. Thế nhưng mấy năm trước đây, trái tim tôi đã thuộc về người khác mất rồi. Thế nhưng cái tên tiểu quỉ lang tâm đoản mệnh kia…".
Nàng thừa nhận mình rất thích nghe những lời thề nguyện đó, nhưng dứt khoát vĩnh viễn không thể lấy chàng.
Sự giằng xé này lặp lại trong một hoàn cảnh khác. Khi Vô Kỵ một lần nữa an ủi sẽ lấy nàng làm vợ, nàng lại năn nỉ Vô Kỵ lặp lại lời thề cho nàng vui lòng, nhưng ngay sau đó lại thốt ra một lời đe dọa rợn người: "Nếu anh thực sự lấy em làm vợ, em sẽ đâm mù mắt anh, rồi giết anh luôn".
Sự giằng xé này lặp lại trong một hoàn cảnh khác. Khi Vô Kỵ một lần nữa an ủi sẽ lấy nàng làm vợ, nàng lại năn nỉ Vô Kỵ lặp lại lời thề cho nàng vui lòng, nhưng ngay sau đó lại thốt ra một lời đe dọa rợn người: "Nếu anh thực sự lấy em làm vợ, em sẽ đâm mù mắt anh, rồi giết anh luôn".
Lời đe dọa này xuất phát từ nỗi tự ti tột cùng về khuôn mặt sưng phù vì độc công của mình; nàng muốn chọc mù mắt chàng để chàng vĩnh viễn không thể nhìn thấy dung mạo tàn tạ của nàng, cũng như không thể tơ tưởng ngắm nhìn người con gái khác.
Chung thủy tuyệt đối với một ảo ảnh
Chung thủy tuyệt đối với một ảo ảnh
Ngay cả khi cận kề cái chết trên đảo hoang, Ân Ly vẫn nhất mực cự tuyệt tấm chân tình của "A Ngưu", khẳng định tâm hồn mình "đã sớm hứa lấy tên lang tâm hung ác Trương Vô Kỵ kia rồi".
Đỉnh điểm của bi kịch tâm lý này là ở cuối truyện, khi Ân Ly biết rõ Tăng A Ngưu chính là Trương Vô Kỵ. Nàng đã đưa ra một quyết định gây sững sờ: Từ chối chính Trương Vô Kỵ bằng xương bằng thịt đang đứng trước mặt mình.
Đỉnh điểm của bi kịch tâm lý này là ở cuối truyện, khi Ân Ly biết rõ Tăng A Ngưu chính là Trương Vô Kỵ. Nàng đã đưa ra một quyết định gây sững sờ: Từ chối chính Trương Vô Kỵ bằng xương bằng thịt đang đứng trước mặt mình.
Nàng tuyên bố: "Tôi chỉ một lòng một dạ thương yêu một người, là thằng bé Trương Vô Kỵ đã cắn chảy máu tay tôi nơi Hồ Điệp Cốc. Còn tên quái trước mặt tôi đây, gọi y là Tăng A Ngưu cũng thế, gọi y là Trương Vô Kỵ cũng thế, tôi chẳng yêu thương một tí nào". Nàng dứt áo ra đi để tiếp tục cuộc hành trình tìm kiếm hình bóng hoang đường ấy.
Phản ứng của Ân Ly lột tả một nhân vật mang vết thương tâm lý và sự hoang tưởng sâu sắc. Sống trong tuổi thơ thiếu tình thương, đầy bạo lực (bị cha hắt hủi, tự tay giết mẹ kế, bị truy sát), nàng thèm khát sự che chở đến mức phải "xin" Tăng A Ngưu thề thốt để thỏa mãn thính giác. Tuy nhiên, nàng lại không thể tiếp nhận một tình yêu dịu dàng, khoan dung và có thực của một người đàn ông trưởng thành.
Nàng cố chấp bám víu vào sự kiện cậu bé Trương Vô Kỵ cắn xé mình, bởi sự phản kháng bạo liệt đó là dấu ấn mạnh mẽ nhất khiến nàng cảm thấy mình được "tác động" một cách chân thực nhất trong đời. Bằng việc khước từ hiện tại để đi tìm một cái bóng không bao giờ tồn tại, Ân Ly tự nhốt mình trong thế giới mộng tưởng vĩnh viễn, biến mình thành một trong những nhân vật si tình và bi đát nhất dưới ngòi bút Kim Dung.
...
Giả sử Trương Vô Kỵ cưới Ân Ly làm vợ, có bị xem là loạn luân?
Phản ứng của Ân Ly lột tả một nhân vật mang vết thương tâm lý và sự hoang tưởng sâu sắc. Sống trong tuổi thơ thiếu tình thương, đầy bạo lực (bị cha hắt hủi, tự tay giết mẹ kế, bị truy sát), nàng thèm khát sự che chở đến mức phải "xin" Tăng A Ngưu thề thốt để thỏa mãn thính giác. Tuy nhiên, nàng lại không thể tiếp nhận một tình yêu dịu dàng, khoan dung và có thực của một người đàn ông trưởng thành.
Nàng cố chấp bám víu vào sự kiện cậu bé Trương Vô Kỵ cắn xé mình, bởi sự phản kháng bạo liệt đó là dấu ấn mạnh mẽ nhất khiến nàng cảm thấy mình được "tác động" một cách chân thực nhất trong đời. Bằng việc khước từ hiện tại để đi tìm một cái bóng không bao giờ tồn tại, Ân Ly tự nhốt mình trong thế giới mộng tưởng vĩnh viễn, biến mình thành một trong những nhân vật si tình và bi đát nhất dưới ngòi bút Kim Dung.
...
Giả sử Trương Vô Kỵ cưới Ân Ly làm vợ, có bị xem là loạn luân?
Xét về mặt huyết thống, Trương Vô Kỵ và Ân Ly (Châu Nhi) là anh em họ con cô con cậu ruột. Mẹ của Trương Vô Kỵ là Ân Tố Tố, còn cha của Ân Ly là Ân Dã Vương; Ân Tố Tố và Ân Dã Vương là hai anh em ruột (con của Bạch Mi Ưng Vương Ân Thiên Chính). Chính Trương Vô Kỵ cũng tự nhận thức rõ điều này: "Thảo nào mình thấy nàng hành động giống y hệt mẹ ta, thì ra nàng với ta có tình máu mủ, mẹ ta chính là cô ruột của nàng".
Để đánh giá việc hai người kết hôn có bị xem là "loạn luân" hay vi phạm đạo lý, pháp luật hay không, chúng ta phải tách biệt rõ hai hệ qui chiếu: bối cảnh lịch sử thời phong kiến (trong truyện) và góc nhìn khoa học/pháp luật hiện đại.
Để đánh giá việc hai người kết hôn có bị xem là "loạn luân" hay vi phạm đạo lý, pháp luật hay không, chúng ta phải tách biệt rõ hai hệ qui chiếu: bối cảnh lịch sử thời phong kiến (trong truyện) và góc nhìn khoa học/pháp luật hiện đại.
Dưới lăng kính Đạo lý và Pháp luật thời xưa (Bối cảnh tác phẩm)
Việc Trương Vô Kỵ cưới Ân Ly hoàn toàn HỢP LÝ, HỢP PHÁP và KHÔNG BỊ XEM LÀ LOẠN LUÂN.
* Quan niệm "Nội tộc" và "Ngoại tộc":
Xã hội phong kiến Trung Hoa (và cả Việt Nam xưa) theo chế độ phụ hệ khắt khe. Lệnh cấm kết hôn cận huyết (loạn luân) chủ yếu áp dụng cho những người cùng họ (con chú con bác ruột), vì bị coi là cùng huyết thống nội tộc. Ngược lại, con cô con cậu, con dì con già mang họ khác nhau (Trương Vô Kỵ họ Trương, Ân Ly họ Ân) được xem là "ngoại tộc".
* Tục lệ "Thân thượng gia thân":
Hôn nhân giữa con cô con cậu (biểu ca - biểu muội) thời xưa không những không bị cấm mà còn cực kỳ được khuyến khích. Người xưa gọi đây là "thân thượng gia thân" (đã thân nay càng thêm thân), giúp giữ gìn tài sản, mối quan hệ và sự trung thành giữa hai gia tộc.
Minh chứng từ nguyên tác: Trong truyện, khi Trương Vô Kỵ tự nguyện thề hẹn lấy Ân Ly làm vợ lúc nàng đang thoi thóp, hay khi Tạ Tốn cao hứng đòi làm chủ hôn: "Vậy ta đứng ra làm chủ hôn cho con lấy cô ta làm vợ", tuyệt nhiên không có bất kỳ ai (kể cả Chu Chỉ Nhược hay Triệu Mẫn) cảm thấy điều này là trái luân thường đạo lý.
Dưới lăng kính Khoa học và Pháp luật hiện đại
Nếu chiếu theo tiêu chuẩn ngày nay, cuộc hôn nhân này CHẮC CHẮN bị cấm.
Trương Vô Kỵ và Ân Ly là những người có họ hàng trong phạm vi 3 đời. Sinh học hiện đại đã chứng minh hôn nhân cận huyết mang rủi ro cực lớn về các bệnh di truyền gặn lặn cho thế hệ sau. Do đó, Luật Hôn nhân và Gia đình hiện đại nghiêm cấm việc kết hôn giữa anh em họ ruột.
Phân tích tâm lý và Bình luận: Cuộc hôn nhân của những ảo ảnh
Giả sử đặt lăng kính hiện đại sang một bên, để Trương Vô Kỵ thực sự cưới Ân Ly theo đúng đạo lý ngày xưa, thì đây sẽ là một cuộc hôn nhân mang đầy bi kịch tâm lý.
Như chúng ta đã phân tích ở cuộc đối thoại trước, tình cảm Trương Vô Kỵ dành cho Ân Ly không xuất phát từ tình yêu nam nữ thuần túy, mà xuất phát từ vô thức tìm kiếm hình bóng người mẹ (Ân Tố Tố).
Giả sử đặt lăng kính hiện đại sang một bên, để Trương Vô Kỵ thực sự cưới Ân Ly theo đúng đạo lý ngày xưa, thì đây sẽ là một cuộc hôn nhân mang đầy bi kịch tâm lý.
Như chúng ta đã phân tích ở cuộc đối thoại trước, tình cảm Trương Vô Kỵ dành cho Ân Ly không xuất phát từ tình yêu nam nữ thuần túy, mà xuất phát từ vô thức tìm kiếm hình bóng người mẹ (Ân Tố Tố).
Chàng yêu sự bình an, thân thuộc tỏa ra từ ánh mắt và cử chỉ của nàng. Ngược lại, Ân Ly cũng không hề yêu "Tăng A Ngưu" hay một Trương Vô Kỵ trưởng thành, nhân hậu. Nàng khẳng định tâm hồn mình "đã sớm hứa lấy tên lang tâm hung ác tiểu Trương Vô Kỵ kia rồi". Nàng dùng cả tuổi thanh xuân để khắc khoải nhớ về ảo ảnh của một cậu bé ngang tàng đã cắn chảy máu tay mình nơi Hồ Điệp Cốc.
Nếu họ lấy nhau:Trương Vô Kỵ sẽ cưới một "người mẹ thay thế" chứ không phải một người vợ.
Ân Ly sẽ sống cạnh một người chồng hiện thực nhưng tâm trí lại mãi khao khát một "bóng ma" trong quá khứ. Nàng sẽ luôn thất vọng vì Trương Vô Kỵ của hiện tại quá đôn hậu, quá dịu dàng, không hề có sự tàn nhẫn, bạo liệt mà nàng hoang tưởng theo đuổi. Việc nàng cự tuyệt chàng ở cuối truyện chính là minh chứng cho sự bế tắc này: "Người thực việc thực làm sao có thể bằng được bóng hình đang ở trong tim?".
Nếu họ lấy nhau:Trương Vô Kỵ sẽ cưới một "người mẹ thay thế" chứ không phải một người vợ.
Ân Ly sẽ sống cạnh một người chồng hiện thực nhưng tâm trí lại mãi khao khát một "bóng ma" trong quá khứ. Nàng sẽ luôn thất vọng vì Trương Vô Kỵ của hiện tại quá đôn hậu, quá dịu dàng, không hề có sự tàn nhẫn, bạo liệt mà nàng hoang tưởng theo đuổi. Việc nàng cự tuyệt chàng ở cuối truyện chính là minh chứng cho sự bế tắc này: "Người thực việc thực làm sao có thể bằng được bóng hình đang ở trong tim?".
Cảm nhận và Góc nhìn nhân sinh
Việc Kim Dung để cho Ân Ly khước từ lời cầu hôn của Trương Vô Kỵ và bỏ đi lang thang tìm kiếm ảo ảnh là một sự sắp đặt nhân đạo và sâu sắc.
Việc Kim Dung để cho Ân Ly khước từ lời cầu hôn của Trương Vô Kỵ và bỏ đi lang thang tìm kiếm ảo ảnh là một sự sắp đặt nhân đạo và sâu sắc.
* Sự giải thoát khỏi "Chấp niệm":
Ân Ly đại diện cho những con người sống cả đời trong chấp niệm. Nàng tự tạo ra một hình mẫu hoàn hảo trong đau khổ và tự nhốt mình vào đó. Cuộc hôn nhân nếu xảy ra sẽ chỉ là một sự "đền ơn đáp nghĩa" mang tính thương hại từ phía Vô Kỵ, và là sự gượng ép từ phía Ân Ly.
* Đẹp nhất là khi giữ khoảng cách:
Tình yêu đôi khi không phải là việc ép buộc hai người phải thuộc về nhau bằng một danh phận. Vô Kỵ và Ân Ly chia tay nhau, giữ lại trong nhau những ký ức đẹp đẽ nhất về sự sẻ chia nơi hoang đảo hay hoạn nạn nơi sa mạc. Đó là lúc tình máu mủ (anh em họ) và sự tri kỷ được thăng hoa, mà không bị vấy bẩn bởi sự vỡ mộng của đời sống vợ chồng thực tế.
Nhân sinh cũng vậy, có những người chỉ sinh ra để đi ngang qua đời ta, để lại một vết cắn khắc cốt ghi tâm hay một bóng hình êm đềm, chứ không phải để cùng ta đi đến cuối con đường. Sự dang dở của Vô Kỵ và Ân Ly, trớ trêu thay, lại là cái kết hoàn mỹ nhất cho cả hai tâm hồn đầy thương tích này.
...
Nhân sinh cũng vậy, có những người chỉ sinh ra để đi ngang qua đời ta, để lại một vết cắn khắc cốt ghi tâm hay một bóng hình êm đềm, chứ không phải để cùng ta đi đến cuối con đường. Sự dang dở của Vô Kỵ và Ân Ly, trớ trêu thay, lại là cái kết hoàn mỹ nhất cho cả hai tâm hồn đầy thương tích này.
...
Bài liên quan:
- Ân Ly
- Trương Vô Kỵ
- Ân Tố Tố
- Ân Ly: tình yêu mộng tưởng & quá khứ
- Chu Chỉ Nhược: Chữ Tình nặng hơn chữ Trung?
- Trương Vô Kỵ dùng Ỷ thiên kiếm chém đứt xiềng xích cho Tiểu Chiêu
- Triệu Mẫn 2 lần dùng rượu "hạ gục" Trương Vô Kỵ
- Tứ đại mỹ nhân Ỷ Thiên tỷ đấu 4 môn - ai chiến thắng?
- Chu Chỉ Nhược rạch mặt Ân Ly: hại người mà hoá giúp địch nhân phục hồi xinh đẹp!
No comments:
Post a Comment