Chu Chỉ Nhược nói lời oán hận khi Trương Vô Kỵ cố cứu mạng Tống Thanh Thư

Chu Chỉ Nhược yêu Trương Vô Kỵ là điều không bàn cãi, nhưng nàng không trọn vẹn trong tình yêu, bị áp đặt từ sư phụ, chính điều này là nguyên nhân làm nàng đau khổ và thất bại trong tình yêu  (minh hoạ) 

Cát Tường

Trong tác phẩm Ỷ thiên đồ long ký của Kim Dung, phản đồ Tống Thanh Thư bị đánh trọng thương thập tử nhất sinh trên đỉnh Thiếu Thất và hai lần được cứu mạng bởi Chu Chỉ Nhược và Trương Vô Kỵ. Tuy nhiên, cùng là hành động cứu người nhưng mục đích lại hoàn toàn khác nhau, qua đó bộc lộ rõ nét sự đối lập trong bản chất của Chu Chỉ Nhược và Trương Vô Kỵ. Thay vì nói lời biết ơn vì "trượng phu" của mình được cứu, Chu Chỉ Nhược đã nói lời oán hận cay đắng, cũng chính là sự cay đắng bẽ bàng trong mối tình tuyệt vọng của nàng với Trương Vô Kỵ. 

Lần thứ nhất: Chu Chỉ Nhược ra tay cản Du Liên Châu – Màn kịch bảo vệ danh dự

Tại Đại hội Đồ Sư, Tống Thanh Thư dùng võ công tà đạo tàn sát quần hùng, buộc Du Liên Châu phải ra mặt thanh lý môn hộ. Bằng võ công thượng thừa, Du Liên Châu bẻ gãy hai cánh tay và đánh vỡ sọ Tống Thanh Thư. 

Ngay khi Du Liên Châu định kết liễu nghịch đồ, Chu Chỉ Nhược mới vung roi can thiệp: "Thân hình y chưa kịp ngã xuống, Du Liên Châu đang toan đá thêm một cước lấy mạng y ngay tại trận, bỗng một bóng xanh thấp thoáng, một sợi trường tiên đánh luôn vào mặt... chính là chưởng môn phái Nga Mi Chu Chỉ Nhược đứng ra báo thù cho chồng". 

Tuy nhiên, thái độ của nàng sau khi cứu mạng "chồng" lại lạnh buốt như băng: "Chu Chỉ Nhược lạnh lùng lườm ông ta, quay sang coi thương thế Tống Thanh Thư, thấy y hai mắt đã lồi ra, thất khiếu ứa máu, nằm rũ dưới đất, xem chừng khó sống được. Ba nam đệ tử phái Nga Mi liền tiến lên khiêng y về".

* Phân tích và bình luận:

Việc Chu Chỉ Nhược cứu Tống Thanh Thư hoàn toàn không xuất phát từ tình nghĩa vợ chồng hay sự xót thương. Nếu thực sự quan tâm, nàng đã phải can thiệp ngay khi thấy Tống Thanh Thư rơi vào thế yếu, chứ không đợi đến lúc sọ y bị đánh vỡ nát mới ra tay. 

Mục đích thực sự của cái vung roi này là bảo vệ thể diện cá nhân và uy danh phái Nga Mi. Nàng đã công khai tuyên bố Tống Thanh Thư là chồng mình trước mặt anh hùng thiên hạ cốt để chọc tức Trương Vô Kỵ. Nếu để người phái Võ Đang công nhiên đánh chết "người của phái Nga Mi" ngay trước mặt mình mà không phản ứng, danh tiếng chưởng môn của nàng sẽ bị sứt mẻ. Cái danh "Tống phu nhân" buộc nàng phải diễn tròn vai trên sân khấu lớn, nhưng sự lạnh lùng tàn nhẫn đã lập tức vạch trần nội tâm của nàng: Tống Thanh Thư chỉ là một công cụ không hơn không kém.

Lần thứ hai: Trương Vô Kỵ dốc sức chữa trị – Lòng nhân từ ngây thơ 

Đêm hôm đó, Trương Vô Kỵ vì mang lòng hổ thẹn, muốn chuộc lỗi nên đã lén tìm đến lán của phái Nga Mi để chữa trị cho Tống Thanh Thư. Khác hẳn với danh xưng "trượng phu của chưởng môn", Tống Thanh Thư bị vứt bỏ lay lắt chờ chết: "Trương Vô Kỵ vén chiếc màn lên, thấy Tống Thanh Thư hơi thở yếu ớt, hai mắt lồi ra, ngũ quan méo mó, mặt mũi thật là ghê rợn, đã sớm hôn mê không biết gì". 

Bỏ qua mọi ân oán tình địch, Trương Vô Kỵ dốc sức dùng Hắc Ngọc Đoạn Tục Cao và Cửu Dương chân khí để giành giật lại mạng sống cho y.

* Phân tích và bình luận:

Trương Vô Kỵ cứu Tống Thanh Thư xuất phát từ lòng trắc ẩn nguyên thủy của một vị y sư và sự cắn rứt lương tâm. Chàng nghĩ một cách đơn giản rằng: Mình nợ Chu Chỉ Nhược một ân tình, nay mình tận tâm cứu mạng chồng nàng, ắt nàng sẽ nguôi ngoai oán hận.

Thế nhưng, hành động cao thượng này lại vô tình biến thành một đòn đánh vào nỗi niềm tâm sự của Chu Chỉ Nhược. Chính Triệu Mẫn đã sắc sảo bóc trần sự ngây ngô này của Vô Kỵ: "- Chàng hết tâm hết sức cứu Tống Thanh Thư thì có khác nào nói với Chu tỉ tỉ là chàng chẳng còn chút quyến luyến nào nữa, chàng thử nghĩ xem chị ấy có giận hay không nào?".

Ý nghĩa của lần cứu mạng thứ hai nằm ở chỗ: Nó chứng minh Trương Vô Kỵ đã hoàn toàn buông bỏ tình ái với Chu Chỉ Nhược. Chàng dốc sức cứu tình địch vì chàng không hề ghen tuông, chỉ coi Tống Thanh Thư là một bệnh nhân thảm thương. Sự rộng lượng này vô tình dập tắt chút ảo tưởng cuối cùng của Chu Chỉ Nhược, khiến nàng nhận ra mình không còn khả năng tác động đến cảm xúc của Trương Vô Kỵ nữa.

Đánh giá và Cảm nhận chung

Hai lần thoát chết của Tống Thanh Thư là bức tranh tương phản nghiệt ngã phơi bày bi kịch của kẻ mù quáng vì tình:

* Với Chu Chỉ Nhược:

Nàng cứu y bằng cái vung roi uy dũng ban ngày để làm đẹp mặt mình, nhưng lại bỏ mặc y trong bóng tối ban đêm không đèn không đuốc. Nàng đại diện cho sự giả tạo và cái tôi kiêu hãnh đến mức tàn nhẫn.

* Với Trương Vô Kỵ:

Chàng cứu y bằng sự hi sinh nội lực trong thầm lặng, dù bị mắng chửi là giả nhân giả nghĩa. Chàng đại diện cho bản ngã thiện lương nhưng thiếu sự tinh tế trong việc hiểu biết tâm lý phụ nữ.

* Với Tống Thanh Thư:

Một thanh niên tuấn kiệt của phái Võ Đang, cuối cùng lại trở thành món đồ chơi bất đắc dĩ bị kẹp giữa cuộc chiến tâm lý của hai người khác. Y được giữ lại hơi tàn không phải vì tình yêu, mà một lần vì cái danh diện hão huyền của Chu Chỉ Nhược, và một lần vì sự áy náy ngây ngô của Trương Vô Kỵ. Sự tồn tại lay lắt của y là bản án trừng phạt cay đắng nhất cho tội lỗi phản cha, lừa thầy, giết sư thúc chỉ vì si mê một người đàn bà không hề yêu mình!

....

Dọ lòng người cũ, thất vọng bẽ bàng

Câu hỏi "Nếu anh cứu được Tống đại ca thì muốn tôi báo đáp cái gì?" của Chu Chỉ Nhược trong căn buồng tối thực chất là một nước đi thăm dò tâm lý cực kỳ tinh tế, sắc sảo và mang tính sát thương cao của Chu Chỉ Nhược. Dưới ngòi bút tài hoa của Kim Dung, một cuộc thương lượng mang vỏ bọc "cứu người - đền ơn" đã phơi bày trọn vẹn những giằng xé nội tâm, sự tuyệt vọng và ranh giới tình cảm đã hoàn toàn đứt gãy giữa hai nhân vật.

Đòn "nắn gân" mượn danh nghĩa đền đáp

Khi Trương Vô Kỵ lén đến lán Nga Mi vào ban đêm, mang theo sự hổ thẹn và thiện ý muốn dốc sức cứu chữa Tống Thanh Thư, Chu Chỉ Nhược hoàn toàn không mảy may quan tâm đến việc Tống Thanh Thư có sống được hay không. Sự chú ý của nàng chỉ đặt vào động cơ của Trương Vô Kỵ. Nàng lạnh lùng hỏi: "Sao anh lại muốn cứu y?".

Khi Trương Vô Kỵ giải thích vì cảm thấy hổ thẹn và muốn báo đáp việc nàng đã nương tay trên võ đài, Chu Chỉ Nhược lập tức tung ra câu hỏi mang tính quyết định: "Nếu anh cứu được Tống đại ca thì muốn tôi báo đáp cái gì?".

Ý tứ sâu xa: Câu hỏi này là một chiếc bẫy tình cảm thâm thuý làm sao. Sâu thẳm trong lòng, Chu Chỉ Nhược vẫn còn yêu Trương Vô Kỵ tha thiết. Việc nàng đóng giả làm "Tống phu nhân" vốn dĩ chỉ là một phép thử đầy cay đắng để chọc tức chàng, xem chàng có ghen tuông hay đau khổ không. 

Bằng việc đưa ra lời đề nghị "báo đáp", nàng đang chừa cho Trương Vô Kỵ một cánh cửa để quay lại. Nàng hy vọng chàng sẽ nói một câu gì đó thể hiện sự lưu luyến, ghen tuông, hoặc mong muốn nối lại tình xưa. Nếu Vô Kỵ đòi hỏi tình cảm, nàng sẽ biết trong lòng chàng vẫn còn vị trí của nàng.

Gáo nước lạnh phũ phàng từ sự ngây ngô của Trương Vô Kỵ

Đáng tiếc thay, Trương Vô Kỵ lại là một người quá thuần phác, tư duy theo đúng logic "ân oán giang hồ" chứ không hiểu gì về những uẩn khúc trong lòng phụ nữ. Chàng đưa ra một câu trả lời thực dụng và tàn nhẫn nhất đối với trái tim của một người con gái đang yêu: "Một mạng đổi một mạng, mong cô nới tay cho nghĩa phụ tôi".

Sự sụp đổ tâm lý: Câu nói này đã giáng một đòn chí mạng vào chút hy vọng cuối cùng của Chu Chỉ Nhược. "Một mạng đổi một mạng" là một sự sòng phẳng đến lạnh lùng. Nó biến việc Trương Vô Kỵ đến đây chữa bệnh thành một cuộc giao dịch chính trị giữa chưởng môn hai phái, chứ hoàn toàn không có chút vương vấn tình trường nào.

Sự thật phũ phàng này sau đó đã được Triệu Mẫn – một người cực kỳ thấu hiểu tâm lý phụ nữ – bóc trần: "Chàng hết tâm hết sức cứu Tống Thanh Thư thì có khác nào nói với Chu tỉ tỉ là chàng chẳng còn chút quyến luyến nào nữa, chàng thử nghĩ xem chị ấy có giận hay không nào?". Việc Vô Kỵ bao dung, không hề ghen tuông mà dốc sức cứu "tình địch" chứng tỏ chàng đã hoàn toàn cạn tình, xem Tống Thanh Thư chỉ như một bệnh nhân vô can.

Sự thất vọng và thái độ tuyệt tình của Chu Chỉ Nhược

Khi nhận được câu trả lời chỉ liên quan đến Tạ Tốn, sự oán hận và thất vọng trong lòng Chu Chỉ Nhược lên đến đỉnh điểm. Cách nàng phản ứng thể hiện rõ sự cự tuyệt và lạnh nhạt: Nàng hoàn toàn bỏ lơ lời đề nghị trao đổi của Vô Kỵ, không hứa hẹn nửa lời về việc tha cho Tạ Tốn, chỉ tay vào buồng trong thản nhiên đáp một câu cụt lủn: "Y ở trong đó".

Khi Trương Vô Kỵ muốn nán lại bàn thêm về cách liên thủ phá trận Kim Cương Phục Ma Khuyên để cứu Tạ Tốn, nàng lập tức dùng lời lẽ chua chát mỉa mai và thẳng thừng đuổi khách: "Trương giáo chủ, chúng mình cô nam quả nữ, đêm khuya ở chung một chỗ không khỏi người ta dị nghị, thôi anh đi về đi".

Cuối cùng, khi Trương Vô Kỵ bất chấp thể diện quỳ xuống rập đầu lạy bốn cái khẩn cầu nàng thương tình, Chu Chỉ Nhược vẫn "trơ trơ như tượng đá". Nàng lạnh lùng đến tàn nhẫn bởi vì vết thương lòng của nàng đang rỉ máu: Ngươi có thể vì Tạ Tốn mà quỳ lạy, nhưng lại không có lấy một chút lưu luyến nào với ta!

Đánh giá và Cảm nhận:

Tình huống này là một minh chứng xuất sắc cho bút pháp miêu tả tâm lý bậc thầy của Kim Dung. Ông đã tạo ra một bi kịch của sự lệch pha trong giao tiếp: Trương Vô Kỵ tưởng mình đang dùng sự chân thành và cao thượng để xoa dịu oán hận, nhưng chính sự cao thượng đó lại tước đi chút ảo tưởng cuối cùng của Chu Chỉ Nhược.

Từ góc nhìn của Chu Chỉ Nhược, sự việc này cực kỳ xót xa. Nàng vứt bỏ tất cả, mang tiếng ác, nhận một kẻ mình không yêu làm chồng, chỉ để mong Trương Vô Kỵ quay đầu nhìn lại mình với sự day dứt. 

Nhưng đáp lại nàng chỉ là một sự rạch ròi ân oán: "Tôi cứu chồng cô, cô tha cha tôi". Thái độ tuyệt tình, không chịu hứa hẹn của nàng lúc này không hẳn là sự tàn ác, mà là phản ứng phòng vệ của một người con gái vừa bị từ chối tình cảm một cách gián tiếp và đau đớn nhất. Nàng hiểu rằng, từ giây phút đó, nàng và Trương Vô Kỵ vĩnh viễn chỉ còn là người dưng nước lã trên giang hồ!
.....

Lời oán hận

Câu nói mỉa mai, ai oán và buốt giá của Chu Chỉ Nhược trong căn buồng tối tăm ranh giới giữa sự sống và cái chết của Tống Thanh Thư là một trong những câu thoại đắt giá, lột tả bi kịch tình yêu trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký. Nó không chỉ là một mũi dao đâm vào Trương Vô Kỵ, mà còn là giọt nước mắt chảy ngược chát chúa cho chính sự tuyệt vọng của chưởng môn phái Nga Mi.

Khi Trương Vô Kỵ mang lòng áy náy đến lán phái Nga Mi xin được dốc sức chữa trị cho Tống Thanh Thư (lúc này đã bị Du Liên Châu đánh vỡ sọ, thập tử nhất sinh), chàng nói rằng mình muốn cứu y vì cảm thấy hổ thẹn với lỗi lầm đã gây ra cho nàng. Trái với phản ứng của một người vợ, Chu Chỉ Nhược chỉ thản nhiên, buông một câu lạnh lùng và đầy mỉa mai:

"- Tôi biết anh sẽ tận tâm tận lực cứu y để trong lòng khỏi áy náy, yên tâm đi làm quận mã triều đình".

Lời kết tội sự "bạc bẽo vô tình" và nỗi tuyệt vọng cùng cực

Câu nói ngắn gọn này chứa đựng sức sát thương tâm lý cực kỳ lớn, phơi bày ba lớp lang cảm xúc giằng xé trong lòng Chu Chỉ Nhược:

* Sự vạch trần phũ phàng (Anh cứu người chỉ để mua sự thanh thản): 

Chu Chỉ Nhược hiểu rằng hành động "cứu Tống Thanh Thư" của Vô Kỵ không xuất phát từ tình yêu dành cho nàng, mà xuất phát từ "sự áy náy" (cảm giác mắc nợ vì đã bỏ rơi nàng trong đám cưới). Nàng mỉa mai rằng Vô Kỵ muốn dốc sức cứu "chồng" nàng chỉ để trả dứt món nợ ân tình này, từ đó dọn sạch lương tâm để vui vẻ đến với người con gái khác.

* Lời kết tội cay đắng (Anh tàn nhẫn tước đi chút mộng tưởng cuối cùng của tôi): 

Hai chữ "quận mã" (chồng của quận chúa Triệu Mẫn) được thốt ra đầy oán hận. Sâu thẳm bên trong, Chu Chỉ Nhược bày ra vở kịch lấy Tống Thanh Thư là cốt để Vô Kỵ ghen tuông, đau khổ. Nếu Vô Kỵ cự tuyệt cứu y, hoặc tỏ ra thù ghét y, nghĩa là Vô Kỵ vẫn còn yêu Chỉ Nhược. Nhưng đằng này, chàng lại đóng vai một vị đại hiệp cao thượng, bao dung. Sự cao thượng ấy, trong mắt Chỉ Nhược, chính là sự vô tình tột độ. Nàng nhận ra một sự thật thê thảm: Vô Kỵ đã cạn kiệt tình cảm với nàng, chàng thậm chí không thèm ghen, chàng coi Tống Thanh Thư chỉ là một bệnh nhân vô can.

* Sự sụp đổ và tuyệt vọng: 

Lời phán xét ấy bật ra từ một trái tim đã hoàn toàn vụn vỡ. Nó chứng minh nàng đã thua trắng tay trước Triệu Mẫn. Nàng dẫu có nhan sắc, có võ công cái thế, có địa vị chưởng môn, nhưng vĩnh viễn mất đi trái tim của người mình yêu.

Thấy cũng buồn cho kẻ "vô tâm"

Khổ nỗi, sự phức tạp, sâu xa tột cùng trong tâm lý của Chu Chỉ Nhược lại va phải sự ngay thẳng, ngây ngô đến mức "tẽn tò" của Trương Vô Kỵ.

Khi nghe câu nói đó, Trương Vô Kỵ không hề hiểu được nỗi đau đớn oán hận tình trường bên trong, mà chỉ lờ mờ cảm nhận được sự oán trách. Chàng vẫn khờ khạo nghĩ rằng mình trị thương cho Tống Thanh Thư là một cách để chuộc lỗi, là làm việc tốt.

Chỉ đến khi về lại lều tranh, bị Triệu Mẫn bóc trần: "- Chàng hết tâm hết sức cứu Tống Thanh Thư thì có khác nào nói với Chu tỉ tỉ là chàng chẳng còn chút quyến luyến nào nữa, chàng thử nghĩ xem chị ấy có giận hay không nào?", lúc đó Vô Kỵ mới "ngẩn ngơ không nói nên lời". Sự "vô tâm" vô tình này của Vô Kỵ lại càng tô đậm thêm bi kịch của Chu Chỉ Nhược: Nàng có dốc hết tâm can oán hận, thì chàng cũng chẳng hiểu nàng đang đau đớn vì điều gì!

Đánh giá và Cảm nhận

* Sự tinh tế, sâu sắc của ngòi bút Kim Dung: 

Qua chi tiết này, Kim Dung cho thấy sự khác biệt một trời một vực giữa tâm lý đàn ông và phụ nữ. Đàn ông (như Vô Kỵ) vận hành bằng logic của "ân - oán", "nợ - trả", nghĩ rằng làm việc tốt là sẽ xóa được hận thù. Nhưng phụ nữ đang yêu (như Chỉ Nhược) lại vận hành bằng cảm xúc. Đôi khi, sự rạch ròi, sòng phẳng và cao thượng của người cũ lại chính là đòn tra tấn tàn nhẫn nhất.

* Đỉnh cao của sự bi ai: 

Câu nói "yên tâm đi làm quận mã triều đình" là khoảnh khắc Chu Chỉ Nhược tự tay đóng sập cánh cửa hi vọng của chính mình. Nàng trách Trương Vô Kỵ bạc bẽo, nhưng thực chất là nàng đang khóc cho thân phận mình. Nó tạo ra một cảm giác xót xa vô hạn: Kẻ dùng mọi mưu mô để giành lấy tình yêu, cuối cùng chỉ nhận lại được "sự áy náy" thương hại; còn kẻ bị nàng hãm hại thê thảm (Triệu Mẫn) lại đường hoàng chiếm trọn trái tim người anh hùng. Căn buồng tối tăm nơi Tống Thanh Thư nằm chờ chết đêm đó, cũng chính là biểu tượng cho bóng tối u tịch, lạnh lẽo đã vĩnh viễn nuốt trọn tuổi thanh xuân và tình yêu của Chu Chỉ Nhược!
....

Bài liên quan:

• Tiểu Chiêu trở lại Trung nguyên nhưng không gặp Trương công tử
• Những khúc vĩ thanh buồn trong Ỷ thiên đồ long ký
• Triệu Mẫn tố bị Trương Vô Kỵ "khinh bạc làm nhục", lộ tình cảm thiết tha
• Triệu Mẫn yêu: từ "oan gia ngõ hẹp" đến đánh đổi tất cả
• Bi kịch tình yêu giữa ranh giới Chính - Tà khắc nghiệt
• Thú vị 3 mỹ nhân cùng sở thích ... đóng giả người mình yêu?